Duurzaamheidsakkoord Den Bosch

In Den Bosch werken partijen samen aan het duurzaamheidsakkoord ondertekend door de corporaties, Stedelijk Huurdersplatform (SHP), de gemeente en het waterschap. De corporaties JOOST, BrabantWonen, Zayaz en Mooiland werken onder andere samen aan circulariteit. De eerste actie was, een aantal jaar geleden, om samen de materialen in- en uitstroom in kaart te brengen. Op basis daarvan is een routekaart opgesteld. Daarnaast wisselen zij kennis uit op projectniveau. Partijen zijn bezig met een update van het duurzaamheidsakkoord. Leer van de ervaring in Den Bosch.

De corporaties delen hoe de partijen in Den Bosch samenwerken om meer circulair te werken en gaan in op het duurzaamheidsakkoord en de update daarvan.

Orjan Game, BrabantWonen gaat in op Biobased Boschveld. Een project waar 4 traditioneel vergunde eengezinswoningen zijn ‘omgekat’ tot biobased woningen. BrabantWonen deelt hoe ze dit proces hebben doorlopen en waar ze staan in de uitvoering. 

Groene Huisvesters deelt de bouwsteen ‘Databank bouwmaterialen’.

Woningcorporaties helpen om de komende jaren versneld concrete stappen te zetten naar circulair (ver)bouwen. Dat is het doel van het Versnellingslab circulair bouwen, het nieuwe, (meerjarige) leer- en ontwikkelprogramma van Groene Huisvesters, Cirkelstad, Alba Concepts, Aedes en Platform31. Wat het lab jou kan bieden en hoe je als corporatie kunt aansluiten, hoor je tijdens deze sessie.

Tuinen


Welke aanpakken en tools gebruiken corporaties om huurders te stimuleren de tuin te vergroenen? Wat levert de samenwerking met de gemeente op? Hoe betrek je bewoners bij het proces van een gemeenschappelijke binnentuin? 

Welke aanpakken en tools gebruiken corporaties om huurders te stimuleren de tuin te vergroenen? Wat levert de samenwerking met de gemeente op? Hoe betrek je bewoners bij het proces van een gemeenschappelijke binnentuin? 

Groene Huisvesters Tuinengroep presenteert de Toolbox Tuinen. Een inkijk in 16 inspirerende verhalen en voorbeelden van corporaties die met bewoners en tuinen aan de slag zijn gegaan. Deze keer staan de collectieve tuinen centraal. Hoe kom je met bewoners tot een groene aangename woonomgeving die ontspanning en verkoeling biedt en welke rol speelt gedragsverandering daarin?

Judith Klostermann, WUR, gaat in op het afwegingskader voor huurdersparticipatie in groenere privé en collectieve tuinen. Dit afwegingskader is ontwikkeld met corporaties die samenwerken in Prettig groen wonen waaraan ook Groene Huisvesters verbonden is.

Evelein Mesman, Zeeuwland en Anke Struijs Alwel nemen je mee in een aantal voorbeelden van samenwerken met huurders aan tuinen.

Neem jouw huurdersorganisatie mee naar deze sessie en leer van de praktijk!

Jaarprogramma 2024 online

Programma Groene Huisvesters Academie 2024

Klik op het programma om je aan te melden. De PDF opent zich en per sessie kun je klikken om je aan te melden.  Aedes stuurt je een bevestiging van je aanmelding direct na aanmelding. De dag voorafgaand aan de sessie ontvang je de link naar de online sessie en de agenda. In 2024 zijn er 20 online sessies, we hopen je ook in 2024 weer te zien bij onze sessies.

Groene Wijkaanpak

De armste wijken zijn de warmste wijken. De klimaateffect-atlas laat zien dat de economisch zwakke buurten het kwetsbaarst zijn voor wateroverlast, hittestress en droogte. In de corporatie buurten is de nood het hoogst. Minder steen en meer struiken en bomen, verminderen de problematiek. Maar hoe pak je dat aan? Liggen het initiatief en de regie bij de gemeente? Welke partijen heb je nodig? En welke rol neem je als woningcorporatie?

We delen ervaringen van enkele corporaties die een groene wijkontwikkeling realiseerden samen met de gemeente. Stadlander presenteert het Groene Handboek.

Gratis dankzij een bijdrage van Aedes, Groene Huisvesters en Samen Klimaatbestendig.

Blauw groene oplossingen

Corporaties doen de eerste ervaring op met het toepassen van groenblauwe oplossingen zoals groene gevels en blauwgroene daken. Een op de vier corporaties heeft beleid om groene daken toe te passen maar er zijn nog vele vragen onbeantwoord: welke keuze is mogelijk? Hoe onderhoud je het groen? Wat kost dit? Combinatie tussen PV-panelen en groene oplossingen? Constructieve vragen zoals belastbaarheid van een dak bij sneeuw etc. Er zijn financiële regelingen mogelijk, maar die worden nauwelijks gebruikt. Dit zijn de belangrijkste conclusies van de enquête Blauwgroene daken van Groene Huisvesters. In de bouwsteen Blauwgroene daken belicht Groene Huisvesters een mooi voorbeeld. Graag zoomen wij opnieuw in op blauwgroene daken en op groene gevels.

  • Robbert Snep van WUR presenteert blauwgroene oplossingen toegepast bij (sociale) huurwoningen.
  • Tom Thomaes van Groene Huisvesters gaat in op ‘Prettig groen wonen’, een meerjarig programma van de WUR waarin Groene Huisvesters participeert.
  • Jorrit Herrera Farfán van Wonion, Bozica Simeunovic van Eigen Haard en Ghizlan Fattah van de Alliantie delen de ervaringen die zij hebben opgedaan in ‘Prettig groen wonen’.

Neem jouw gemeente of huurdersorganisatie mee naar deze sessie en leer van de praktijk!

Gratis dankzij een bijdrage van Aedes, Groene Huisvesters en Samen Klimaatbestendig.

Renovatie aanpak 3.0 – materiaal, klimaat en energie

OFW, de woningcorporaties van Dronten, werkt al decennia zeer actief aan verduurzaming vanuit de trias energetica. Ruim 2.000 woningen zijn aangepakt. In 2021/2022 heeft OFW haar duurzaamheidsbeleid vernieuwd. Die is zij nu aan het vertalen naar een aanpak voor de modernisering van ruim 400 woningen uit de jaren ’70/’80. Met deze renovatie aanpak 3.0. draagt OFW bij aan betaalbare woonlasten, een goed comfort en CO2-reductie, maar de ambitie reikt verder. Hoe zorgen we voor een buurt die toekomstklaar is. Die klimaat adaptief is, een kleinere voetprint heeft en waar huidige en toekomstige bewoners echt thuis kunnen zijn. OFW neemt jullie mee in de stappen die gezet zijn en de vragen en uitdagingen die nog op haar pad liggen.

  • Noek Pouw (directeur-bestuurder) deelt de ontwikkelde visie vanuit OFW op Renovatie 3.0  waarbij materiaal, klimaat en energie samenkomen in de uitvoering van het project. 
  • Tjeerd Meijer (manager Vastgoed) deelt hoe OFW deze visie vertaalt naar een toepasbare aanpak die uitgerold wordt voor de renovatie van ruim 400 woningen.
  • Kars van Orsel (projectcoördinator) deelt hoe OFW aan de slag is gegaan met huurders en partijen. Zij hebben tijdens de uitvoering een enquête afgenomen onder bewoners, deze resultaten worden besproken.

    Neem jouw eigen ketenpartners en/of huurdersorganisatie mee naar deze sessie!

Gratis dankzij een bijdrage van Aedes, Groene Huisvesters en het Ministerie van BZK. 

Huurders op Groen

Waar is het percentage versteende tuinen het hoogst? Waar kleurt het rood op de kaarten van hittestress en blauw op de kaarten voor wateroverlast? Huurders van corporaties zijn het meest kwetsbaar voor het veranderde klimaat. Hoe maken we huurders bewust van de risico’s? Wat kunnen zij bijdragen aan een groenere woonomgeving? En hoe kunnen we hen daarbij helpen?

  • René Munsters, programmamanager duurzame ontwikkeling bij vereniging GDO, gaat in op ‘Huurders op groen’ en hoe de NME-netwerken huurders bereiken en inspireren om groener te leven.
  • Anneke van Gijzen, NMXC vertelt over haar rol vanuit een NME-centrum in de Haarlemmermeer en de acties die zij met en voor huurders van corporaties organiseert.
  • Marjan Kootwijk gaat in op de aanpak van Ymere om samen met huurders te werken aan een groene woonomgeving en de partners die hierin een rol spelen.

Corporaties kunnen aanhaken bij ‘Huurders op Groen’. Wil jij meedoen, stuur een mail naar groenehuisvesters@gmail.comNeem jouw eigen huurdersorganisatie mee naar deze sessie.

Gratis deelname dankzij een bijdrage van Aedes, Groene Huisvesters en RVO.

De armste wijken zijn de warmste wijken

De vanzelfsprekendheid van klimaatadaptatie


Dossier klimaatadaptatie
Tekst: Madeleen Helmer

Gevolgen van het veranderende klimaat zijn niet meer te voorkomen en zullen de komende decennia nog toenemen. Daarom zijn landen naast grote maatregelen om de CO2 uitstoot te beperken in de energietransitie, nu ook begonnen met aanpassingen aan klimaatverandering: klimaatadaptatie. Veel oplossingen in de woonomgeving liggen erg voor de hand. En bieden niet eens een onaantrekkelijk perspectief.

 

Het werkt vervreemdend als de waarschuwingen die klimaatwetenschappers al dertig jaar de wereld insturen nieuwsberichten worden: de ongekende neerslag in korte tijd in Zuid Limburg, de Belgische Ardennen en de Duitse Eifel; de hittegolven in Canada en Amerika waar het laatste hitterecord met maar liefst 5 graden is gebroken; de bosbranden in Siberië; de droogte in Madagascar die ruim een miljoen mensen de hongersnood injaagt. En op zoveel meer plaatsen die bij ons het nieuws niet halen, werkt het veranderende weer ontwrichtend. 

Klimaatadaptatie begint met kennis over de plaatsen en situaties waar het veranderende klimaat gevolgen kan hebben. De Nationale Klimaatadaptatiestrategie (NAS) die Nederland sinds 2016 heeft, heeft meer dan 100 risico’s geïdentificeerd. Alle gemeenten hebben inmiddels stresstesten gedaan waarmee ze de risico’s binnen hun gemeentelijke grenzen in beeld proberen te krijgen. Daarna zijn risicodialogen met maatschappelijke organisaties, burgers en bedrijven begonnen om te komen tot maatregelen en afspraken om die risico’s te beperken. Steeds meer gemeenten zoeken het klimaatgesprek met woningcorporaties.

De agenda van de woningcorporaties is overvol. Met beperkte financiële middelen staan ze aan de lat om veel nieuwe woningen te bouwen, bij te dragen aan de energietransitie en een deel van het woonbestand te verhuren aan de meest kwetsbaren in onze samenleving, met alle zorg die daarbij komt. Klimaatadaptatie komt daar dan nog bij.

Woningcorporaties staan als sector nog aan het begin om de gevolgen van klimaatverandering voor de sector te begrijpen. Er is landelijk nog geen beleid. 

De Groene Huisvesters, een samenwerking tussen corporaties, het ministerie van BZK, VNG, de Woonbond en Aedes om de verduurzaming van de bestaande woningvoorraad te versnellen, zet zich in om hier verandering in te brengen. Uit een hitte enquête die de Groene Huisvesters in 2020 organiseerde, gaven negen op de tien woningcorporaties aan te weinig kennis te hebben. Wel zijn sinds 1 juli 2021 nieuwe eisen gesteld aan nieuwbouw, die klimaatgevolgen, zoals hitte, meenemen. Maar de meeste woningen staan er al.

Doorzonwoningen 
Nederlanders houden van de zon. Dat is goed terug te zien in de naoorlogse woningbouw. We noemen die niet voor niets doorzonwoningen. Bij veel recent gebouwde woningen gaat het raam zelfs tot aan de vloer. Als de zon gaat branden, warmen de woningen op en kunnen daardoor probleem ontstaan. Steeds vaker ontvangen woningcorporaties dan klachten van bewoners. Opvallend genoeg ook van bewoners van nieuwe, goed geïsoleerde woningen. De isolatie houdt de hitte mogelijk wat langer buiten, maar op een gegeven moment slaat het om en komt de hitte de woning niet meer uit.

Er zijn verschillende hitteadaptatie mogelijkheden om de steeds vaker voorkomende hitte op te vangen. Zoals ventileren en buitenzonwering. In de eerder genoemde enquête gaf slechts zeven procent van de woningcorporaties aan zonwering te hebben aangebracht op hun vastgoed. Het is uiteraard een kostenpost, maar kan wel enkele graden opwarming in de woning schelen. 

Last maar wel least is de aanschaf van een airco. Steeds meer mensen grijpen naar dit apparaat. De afgelopen twee zomers waren ze niet aan te slepen. Het is zeer effectief voor koelte, maar heeft een hoog energiegebruik en de koelmiddelen zijn meestal agressieve broeikasgassen. Als hulpmiddel voor mensen die extra kwetsbaar zijn voor hitte en geen andere koelingsmogelijkheden hebben, is de airco uiteraard wel een nuttige oplossing.

Een maatregel van een heel andere aard is de groene gevel: de wingerd, blauwe regen, druiven of andere gevelplanten kunnen bij hitte zorgen voor vijf tot zeven graden lagere temperaturen in de woning, zo blijkt uit onderzoek. Dit is een onderbelichte adaptatiemogelijkheid. Je ziet het nog betrekkelijk weinig. 

Koelvesten
Als hitte in de woning niet te voorkomen is, is het adaptatiegedrag van de bewoners van groot belang. Een ventilator met een fles met bevroren water dicht bij de plaats waar de bewoner zit of werkt, scheelt enorm in de gevoelstemperatuur. Uiteindelijk gaat het erom dat bewoners niet ziek worden van de hitte. Het nationaal hitteplan geeft duidelijke adviezen: drink voldoende, draag lichte kleding en probeer je lichaam zo koel mogelijk te houden. Vooral de voeten en handen regelmatig koel houden of een handdoek met een icepack in de nek leggen. Koelvesten waren tot voor kort vooral in beeld bij topsporters, maar worden door steeds meer mensen aangeschaft.

En als het binnen echt niet uit te houden is, kun je dan buiten de woning een koele plek vinden? Uit een recent Hitte Belevingsonderzoek van adviesbureau TAUW en andere partijen onder woningcorporaties en gemeenten blijkt dat driekwart van de bewoners in de zomer van 2020 last had van hitte in de woning. Is er dan buiten verkoeling te vinden? Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie zou iedereen maximaal 300 meter van een aangename, koele, groene plek moeten wonen. Niet alleen vanwege de hitte, maar omdat het altijd gezond is om dagelijks een tijdje in een groene omgeving te verblijven. Die richtlijn nemen steeds meer gemeenten over. Maar wat blijkt: de armste wijken zijn meestal ook de warmste wijken. Er is te weinig groen of van lage kwaliteit. Een grasveldje met een paar kleine boompjes en wat struiken: ‘schaamgroen’ wordt het al genoemd.

Tegels eruit, groen erin
Niet alleen vanwege de hitte is de buitenruimte van belang. Bij elke hoosbui benadrukt de Deltacommissaris, die leiding geeft aan de uitvoering van het nationaal Deltaprogramma, opnieuw de gevolgen van de verstening: het water kan niet weg met overstromingen tot gevolg. En elke druppel die niet in het riool terecht komt maar rechtstreeks de bodem in gaat, helpt ook tegen de droogte. Kortom tegels eruit, groen erin.

Steeds meer gemeenten en buurtinitiatieven pakken dit op. Buurttuinen, pluktuinen, geveltuinen, stadslandbouw, Tiny forests (kleine bossen), het groeit en bloeit welig. En niet alleen om de gevolgen van klimaatverandering op te vangen. Maar ook omdat het gezond is om buiten te bewegen, goed is voor vogels en bijen, gezelliger is dan eenzaam thuis te zitten. Het weer wordt extremer, het wordt heter, natter en droger. Maar veel oplossingen liggen ook erg voor de hand. Een groenere en gezonde leefomgeving waarin mensen bij een crisis zoals hitte of een hoosbui naar elkaar omkijken. Dat is geen onaantrekkelijk perspectief.

Madeleen Helmer is projectleider hitteadaptatie bij het Klimaatverbond Nederland (klimaatverbond.nl)

Biobased materialen uit eigen regio

Hoeveel materiaal gebruiken corporaties in Nederland? Waar liggen kansen om meer circulair te werken? Hoe kunnen de bouw en landbouw elkaar helpen om uit de stikstof- en klimaatcrisis te komen? Teeltgewas van eigen bodem is een mooie innovatieve kans voor de landbouw én voor de bouw.

Wonion en Fien Wonen,  delen de ervaringen met het toepassen van biobased materialen uit de regio. Zij participeren als één van de partijen om de regionale circulaire economie een impuls te geven.

Woningcorporaties helpen om de komende jaren versneld concrete stappen te zetten naar een circulaire (ver)bouwen. Dat is het doel van het Versnellingslab circulair bouwen, het nieuwe, (meerjarige) leer- en ontwikkelprogramma van Groene Huisvesters, Cirkelstad, Alba Concepts, Aedes en Platform31. Wat het lab jou kan bieden en hoe je als corporatie kunt aansluiten hoor je tijdens deze sessie.

Groene Huisvesters introduceren de start van de Centrifugegroep die zich bezighoudt met een samenwerking op de inkoop van biobased materialen. Wil je meedoen met de gezamenlijke inkoop of het Versnellingslab circulair bouwen, stuur een mail naar Groene Huisvesters. Deze sessie is interessant voor bestuurders.

Deelname aan deze sessie is gratis dankzij een bijdrage van Aedes, Groene Huisvesters en het ministerie van BZK.

Cursus Ambassadeur Klimaatadaptatie & Groen

Op 7 maart en 30 maart kun je deelnemen aan de Cursus Ambassadeur Klimaatadaptatie en Groen via FLOW. 

Het weer in Nederland wordt extremer: hevige regenbuien en lange periodes van hitte en droogte komen steeds vaker voor. Bewoners doen vaker melding van hitteklachten en overlast door extreme buien. Het slim inzetten van een groene woonomgeving kan helpen om deze extremen op te vangen. Er is veel kennis en ervaring beschikbaar en als corporatie sta je er niet alleen voor: ook de gemeente, bewoners, waterschappen en andere partijen zijn actief bezig met slimme oplossingen voor een klimaatadaptieve omgeving. Om de kennis te vertalen naar jouw praktijk, is deze training speciaal voor medewerkers van woningcorporaties. Zodat jij, als klimaatambassadeur, het groene vuur in jouw organisatie kunt ontsteken en laten branden.


Resultaat
De training geeft inspiratie en handvatten om de woonomgeving te vergroenen en de leefbaarheid te verbeteren. Doordat je inzicht hebt in de urgentie, strategieën en groenblauwe maatregelen ten behoeve van klimaatadaptatie en biodiversiteit kun je het gesprek aan met collega’s en bestuurders. Dit kan best lastig zijn! We adviseren je daarom om deze training samen met een collega te volgen. Dan sta je er niet alleen voor. Om deze gesprekken goed aan te kunnen gaan bieden we je een mix van inhoudelijke kennis en casussen en opdrachten vanuit de praktijk.

Doelgroep
Corporatiemedewerkers. In de training gaan alle deelnemers samen aan de slag. Op basis van deskundige ondersteuning wordt je begeleid in de uitwerking van eigen ingebrachte praktijkgerichte casussen.

Werkwijze
De cursus wordt verdeeld over 3 sessies van 2 uur. Op dag 1 ga je aan de slag met theorie in de ochtend deel 1 en in de middag deel 2. Het derde deel vindt 2 weken later plaats. Ter voorbereiding ontvang je een thuiswerkopdracht waarbij je zelf een casus uit de praktijk kunt inbrengen. In deel 3 gaan we met een aantal casussen aan de slag. Komt jouw casus niet aan bod? Niet getreurd: je krijgt van de trainers een persoonlijk advies voor het uitwerken van jouw casus.

De cursus is ontwikkeld in samenwerking tussen Wageningen Universiteit Rearch, Samen Klimaatbestendig en Groene Huisvesters.De cursus is bedoeld als eerste stap naar meer bewustwording m.b.t. het functioneel inzetten van corporatiegroen voor leefbaarheid en duurzaamheid. Wij hopen corporatiemedewerkers hiermee aan het denken en doen te zetten, zodat we in de toekomst vanuit een steeds groenere corporatiepraktijk, samen met jou, verdere stappen in de kennisontwikkeling naar toekomstbestendige sociale woningbouw kunnen zetten.