Tag Archief: klimaatadaptatie

Wonen Limburg inspireert met groene gevel, Tuiny Forest en houtbouw

Als je alle tuinen van Nederland optelt krijg je een oppervlakte groter dan de Veluwe. Ruim een derde van de Nederlandse tuinen bestaat uit tegels en dit zorgt voor overbelasting van het riool bij hevige buien en wateroverlast. Ook het leefgebied van dieren en planten slinkt. Tijd om te vergroenen: Op 10 september organiseerde Groene Huisvesters een Webinar en excursie ‘Klimaatadaptatie: Vergroening tuinen, kopgevels en houtbouw’ in Weert. In de ochtend nam een groep deel aan een webinar waarin Ger Verstegen & Marleen Beelen (Wonen Limburg) een presentatie gaven over de aanpak van Wonen Limburg rondom Klimaatadaptatie en het vergroenen van tuinen en gevels. Zij toonden het prachtige voorbeeld van het integreren van een muurschildering van een boom met de aanplanting van een blauwe regen. Ook namen zij ons mee in de houten prefab woningen ‘Nur Holz’. Deze 16 woningen zijn niet alleen CO2 neutraal en klimaatadaptief, ze slaan bovendien 45 megaton CO2 op en dragen op deze wijze bij aan de klimaatdoelstellingen.

In de middag werd een groep rondgeleid in deze woningen, zie hieronder de sfeerimpressie van de excursie.

De Bouwsteen Corporaties en Klimaatadaptie: Tuinen vind je hier.

Renata Bruinsma (Stadsecoloog Gemeente Weert) vervolgde het webinar met inzicht hoe Gemeente Weert de tuinenaanpak organiseert. Samen met Wonen Limburg, en IVN organiseerden zij een Tuiny Forest buurtcampagne. Vijftig bewoners konden zich opgeven voor een Tuiny Forest pakket om hun tuin te ‘onttegelen’. Een geslaagde actie waaraan bewoners, corporaties en gemeente samen werkten.

Het webinar werd afgesloten met Maarten Bruns (IVN) die tijdens een rondleiding in zijn eigen tuin in Utrecht liet zien hoe je zèlf voor vergroening kunt zorgen door tegels in de tuin in te ruilen voor groen. Het IVN begeleidt bewoners bij het vergroenen van hun buurt. Vergroenen helpt tegen hittestress, wateroverlast en draagt bovendien bij aan biodiversiteit. IVN helpt buurten om dit voor elkaar te krijgen. Samen met de bewoners, gemeenten, en andere organisaties. En door het samen te doen wordt de buurt hechter en kan iedereen van het resultaat genieten.

Samen Klimaatbestendig en Groene Huisvesters organiseren in 2020 zes excursies over corporaties en klimaatadaptatie. De excursies gaan elk in op een ander thema gekoppeld aan een mooi en inspirerend voorbeeldtraject. Tijdens de excursies delen corporaties hun praktijkervaringen met klimaatadaptatie. De belangstelling vanuit corporaties, gemeenten, waterschappen, GGD’s en adviesbureaus’s was groot. In 2021 zal er een nieuwe reeks excursies georganiseerd worden!

Marlou Boerbooms dankt Wonen Limburg, Gemeente Weert en het IVN voor deze inspiratie. Maarten Bruns (IVN) dank voor de foto’s van de excursie verwerkt in bovenstaande impressie. Gemeente Weert & Wonen Limburg dank voor het mogelijk maken van deze excursie. 

Excursie Klimaatadaptatie hoe organiseer je het binnen je corporatie: vind bondgenoten!

Tijdens excursie op 12 februari naar Rotterdam inspireerden Maria Kluijtenaars en Linda Peters van Havensteder de  54 deelnemers om in de eigen organisatie en met partners aan de slag te gaan met klimaatadaptatie.  De bondgenoot in de ene omgeving is soms een opponent in een andere omgeving. Zo zijn sommige afdelingen, collega’s en bestuurders overtuigd van nut en noodzaak terwijl andere de koppelingTijdens excursie op 12 februari naar Rotterdam inspireerden Maria Kluijtenaars en Linda Peters van Havensteder de  54 deelnemers om in de eigen omgeving aan de slag te gaan met klimaatadaptatie. Aan de hand van een draagvlak analyse gingen de deelnemers het gesprek aan over met wie en hoe in de omgeving klimaatadadaptatie op te pakken. De bondgenoot in de ene omgeving is soms een opponent in een andere omgeving. Zo zijn sommige afdelingen, collega’s en bestuurders overtuigd van nut en noodzaak maar anderen de koppeling met de kerntaak nog niet helemaal zien. . Bij Havensteder hebben ze in de afgelopen jaren ervaring opgedaan met de samenwerken aan dit thema vanuit verschillende afdelingen zoals vastgoed en wonen. Verhuurbaar houden van het vastgoed ook in een veranderend klimaat geeft ruimte aan deze samenwerking. Waarbij de combinatie tussen comfortabel en betaalbaar wonen voorop staat. De komende tijd gaat Havensteder hier verder mee aan de slag waarbij ze samenwerking met onder andere Gemeenten en Waterschappen. 

Maria Kluijtenaar en Linda Peters en hun afdelingen hebben elkaar gevonden in een bondgenootschap door klimaatadaptatie te agenderen binnen de afdelingen. Dat heeft geleid tot meer onderling begrip en samenwerking. In de eerste projecten was Maria betrokken bij de Spetterflat aan de Mathenesselaan. De bewoners zijn via co-creatie enthousiast betrokken geraakt via de stichting Tussentuin. Linda was vanuit Vastgoed betrokken bij een hoogniveau renovatie van de woningen. Het resultaat is inspirerend en tot ieders tevredenheid maar de weg ernaar toe was niet altijd simpel. De verbetering in de buitenruimte was gelijktijdig gepland met de aanpak van de woningen maar is uiteindelijk uitgevoerd na de renovatie. Het project heeft geleid tot een betere onderlinge afstemming tussen de afdelingen. De herinrichting van de buitenruimte is veelal sluitpost maar om toekomstbestendig te zijn is budget noodzakelijk. Er waren tegenvallers in grondvervuiling en het moeten ophogen van aangrenzende particuliere tuinen. Om te komen tot een integrale aanpak is een langere termijn visie. Het beheer op langere termijn moet aan de voorkant meegenomen worden. Maria: ‘wij hebben elkaar gevonden door te doen en eerlijk te zijn over de leerpunten. Uiteindelijk heb je elkaar hard nodig. Door onze missie samen te bepalen, ontstond er ruimte voor deze samenwerking. Verhuurbaar houden van het vastgoed ook in een veranderend klimaat is bij ons een sleutel geweest om samen stappen te zetten.’ Linda: ‘vanuit vastgoed kijken we nu ook naar het onderhoud door het veranderend klimaat. Het liefste willen we dit nog beter kwantificeren. Brandveiligheid was ooit ook een thema wat wij volledig hebben geïntegreerd in onze processen. Zo is waterveiligheid of hittestress opvangen ook een te integreren thema. Het is een mooie uitdaging waarin je elkaar kunt versterken.’

Voor deze complexe maatschappelijke opgave is de samenwerking met de gemeente en het waterschap noodzakelijk. Rosemarie van Ham ging in op de rol van de gemeente Rotterdam. Zij werkt vanuit de gemeente aan klimaatadaptatie samen met de corporaties. Om kennis uit te wisselen, werkte zij een dag per week bij twee corporaties in huis. Dit is een effectief bondgenootschap. Het vergrootte het onderling vertrouwen, begrip en draagvlak. Vanaf januari 2020 werken 7 mensen van het ingenieursbureau, gemeente Rotterdam structureel samen met de vier grote woningcorporaties in Rotterdam. Waarbij voor elke grote corporaties, een collega van de gemeente Rotterdam, een dag per week in huis werkt aan reguliere werkzaamheden en de toekomstbestendige gedachten. Rosemarie: ‘In het verleden was de gemeente voornemens om de corporaties een verplichting op te leggen zonder concreet te communiceren. Door het intern meedraaien bij de corporatie voelde ik de weerstand tegen een verplichting en zijn we uiteindelijk in goed overleg tot betere afspraak en samenwerking gekomen die meer past bij een bondgenootschap dan bij een overheid die zonder overleg regels oplegt’. Het is daarom belangrijk dat we denken in relaties en niet alleen in organisaties. Want werken aan klimaatadaptatie is geen extra opgave, maar een andere manier van denken en samenwerken.’

De excursie werd afgerond met een rondleiding over de Hofbogen waar Addy van der Knaap, directeur Hofbogen BV ons liet genieten van een prachtig uitzicht. De Hofbogen biedt de stadsbewoner een wandeling over 2 kilometer oude spoorlijn. Deze is omgetoverd tot een groene oase met bomen, picknicktafels, tuintjes en een wandelpad op niveau. De wandeling langs de Hofbogen toont ons dat door samenwerking bedrijvigheid ontstaat en restaurantjes, lunch cafés en creatieve broedplaatsen een plek vindt onder een oude spoorlijn. Een mooie afsluiting van een inspirerende sessie! Op naar de volgende excursie van Groene Huisvesters en Samen Klimaatbestendig ‘ blauwgroene daken’ op 18 maart in Amsterdam.

Corporaties en klimaatadaptatie: vergroot de urgentie!

Tijdens de excursie op 29 januari Corporaties en klimaatadaptatie: samen met bewoners naar Enschede riep Rutger Vrielink, Domijn  op om de urgentie van klimaatadaptatie te vergroten. In de afsluitende groepsdiscussie die door Rutger werd begeleid, was de conclusie dat corporaties nog te weinig bekend zijn met het onderwerp en dat ook huurders dit niet als thema benoemen. Dit terwijl een groene klimaatadaptieve leefomgeving bijdraagt aan meer kwaliteit van wonen. Zoek haakjes om dit thema bespreekbaar te maken met huurders en leg het verband met wat hen wel bezig houdt, aldus Stefan Nijwening, Pioneering die eveneens een groep begeleidde. Een 40-tal deelnemers vanuit corporaties, gemeenten, waterschap en kennisinstelling bezochten niet alleen de aansprekende klimaatadaptieve oplossingen op de campus van de TU Twente maar gingen ook onderling het gesprek aan hoe bewoners te betrekken bij klimaatadaptatie. Paulus Jansen, directeur van de Woonbond doet een oproep om bewoners die meer groen willen, ruimte te geven.

Het gesprek aangaan

Een mooi voorbeeld presenteerde Joris Sprangers van WBO Wonen. Bewoners van woningen met parkeerplaatsen die bovenop een winkelcentrum liggen midden in het centrum van Oldezaal hebben last van jongeren die deze route gebruikten na het stappen. Dit geeft overlast waar de bewoners graag vanaf willen. De corporatie worstelt met een technisch probleem. De verstening op het winkelcentrum veroorzaakt oververhitting bij warm weer en wateroverlast bij extreme buiten. WBO Wonen en de bewoners vroegen de gemeente, Provincie Overijssel en waterschap en Universiteit Twente om hulp. Partijen bieden de helpende hand. De Provincie faciliteert en een samenwerking ontstaat. Joris; ‘Voer niet direct oplossingen uit die je zelf logisch vindt maar vraag bewoners en deskundigen mee te denken. Zo wilden wij de trappen opgangen afsluiten met hekken. Nu is het gesprek verbreed van parkeerdek naar parkeerpark.’

Groene Leefomgeving en het water in de wijk zichtbaar maken

Rutger Vrielink en Dirk Roskam van Domijn gingen in op een voorbeeld van een jaren 60 wijk Bijvank in Enschede. Van de oorspronkelijk stedenbouwkundige opzet woningen rondom groene brinken is weinig over. Woningen zijn bijgebouwd in de groene brinken en tuinen zijn versteend. Meer dan 10 jaar was het onduidelijk of er renovatie of ook sloop nodig was. Het vertrouwen van de bewoners was hierdoor ver te zoeken. Domijn heeft bewoners meegenomen op excursie en hard gewerkt aan het opbouwen van vertrouwen. Nu ligt er een plan om de parkachtige structuur in het midden van de wijk te herstellen en het water in de wijk zichtbaar te maken. Er worden er ruim 600 woningen gesloopt en ongeveer de helft daarvan teruggebouwd. Sloop geeft onrust maar uiteindelijk is er goed samengewerkt aan een groenere leefomgeving.

Samenwerken loont

Jeroen Riekert en Stefan Nijwening van Waterschap Vechtstromen toonden het belang aan van samenwerking. Pioneering speelt als kennispartner een belangrijke rol en agendeert Klimaatadaptatie in de regio. De corporaties werken samen in Woon Twente en hebben inmiddels warmere contacten met de waterschappen. De gemeenten spelen een trekkersrol zoals in Enschede waar samengewerkt wordt onder de slogan Enschede aan zee of in Hengeleau. Ook andere gemeenten zoals Almelo zijn aangehaakt.

Koeling met opgevangen (regen)water beperkt CO2 uitstoot

Tijdens een rondleiding over de campus nam André de Brouwer, Universiteit Twente de groep mee langs innovatieve toepassingen. De eerste klimaatadaptieve parkeerlocaties ogen stenig alhoewel deze stenen water doorlaten en eronder buffers zijn. De nieuwste klimaatadaptieve ingerichte terreinen zijn vooral groen. Dat levert een veel aangenamere omgeving op. Ook via hemelwaterafvoeren wordt water verzameld en naar bassins geleid. Natuurlijk gefilterd water wordt gebruikt als koeling die start-ups gebruiken in hun productieproces. Voor het koelen van de gebouwen is geen airco of elektra nodig, ook dit gaat via het water op het terrein. Hier liggen de kansen van de toekomst want wereldwijd levert het slim koelen de grootste CO2 reductie op volgens Drawdown. Na een geslaagde excursie dankte Marlou Boerbooms namens Samen Klimaatbestendig en Groene Huisvesters iedereen voor de deelname.

Dit is de eerste excursie in een reeks van zes waarbij er telkens een thema over Corporaties en Klimaatadaptatie wordt geagendeerd.

De flyer Hitteplan die WBO Wonen gebruikt in de communicatie naar bewoners vind je hier.

Green Village zonovergoten excursie groene huisvesters

Hoe betrekken we bewoners bij renovatie in bewoonde staat? Hoe richten we binnenterreinen en buitenruimte groen en klimaatadaptief  in? Hoe komen we van het gas los? Deze vragen brachten corpraties in als voorbereiding op de Groene Huisvesters Excursie naar Green Village op 14 mei.  Green Village inspireerde met mooie voorbeelden van innovatie en de deelnemers bogen zich na een rondleiding over het terrein over door collega’s ingebrachte cases.

Serge Santoo van Green Village leidde de groep rond op het terrein. We gaan het terrein op over een brug waarin glas verwerkt is. In de waterstraat lopen we over verschillende bestratingen die regenwater kunnen bufferen. Zoet en zoutwater vormen de basis van een batterijen als accu voor het opslaan van opgewekte zonnestroom. Een hyperloop biedt ons een blik op het vervoer van det toekomst. Het kantoor van Green Village is proeflocatie voor optimalisatie van werkplekken door individuele regeling van warmte, koude en luchtverversing. Het gebouw is zelfvoorzienend, gasloos en all-electric waarbij een proef wordt voorbereid met gelijkstroom. De stopcontacten worden usb ingangen zodat opgewekte zonne-energie niet via een omvormer omgezet wordt naar wisselstroom en direct wordt benut. Een efficiënte en veilige oplossing die op grote schaal toegepast een systeemverandering van het electriciteitsnet tot gevolg heeft. Een laadstation voor elektrische auto’s draait op zonnestroom opgewekt op een carport, ook hier op gelijkstroom. Een volle accu van de waterstof auto kan stroom leveren aan het naastgelegen rijtjeshuis uit de jaren 60. En hier komen we op de woningen op het terrein. Het rijtjeshuis onder de naam pret-á-loger heeft een serre over beide etages die op de bovenste verdieping volledig open kan. De woning is ziet er traditioneel uit. Het uiterlijk en de materialen van de woning zijn behouden met uitzondering van de serre. De serre biedt extra leefruimte en maakt het standaard rijtjeshuis aantrekkelijk. In het serredak zitten de zonne-panelen in het glas. De opgewarmde lucht in de serre wordt in de nok via warmtewisselaars benut voor het verwarmen van tapwater. De oorspronkelijke radiatoren zijn behouden en dankzij de isolatie en de warmtepomp is de woning comfortabel. In Schiedam is er inmiddels een rijtje corporatiewoningen op deze manier gerenoveerd. Ook staan er tiny houses op het terrein die door studenten worden bewoond. Hier testen start-ups nieuwe diensten uit zoals de wasmachine die in eigendom van de start-up blijft en de student voor dienst ‘wassen’ betaalt. Powerglas waarbij zonnepanelen en zonwering in het driedubbel gesoleerde glas zijn geïntegreerd, is te zien. In Eindhoven is een RABO bank inmiddels van dit glas voorzien. Green Village is in ontwikkeling en er zullen steeds meer innovaties te vinden zijn.

Conclusies uit de cases

Tien deelnemers werken samen aan een tafel aan een case en kwamen tot mooie inzichten en oplossingen. Op de klimaatadaptatie tafel bogen de deelnemers zich over de inrichting van een binnentuin waar Staedion en Wellantcollege mbo Rijswijk samenwerkten met het Hoogheemraadschap Delflanden. Aan de wijktafel was het thema hoe wijkgerichte duurzame opwekking helpt in de transitie naar gasloos. Aan de bewonerstafel was de vraag ‘Hoe zetten we bewoners aan het (energie) stuur dankzij een slimme energiedisplay?’ Deze uit Engeland geïmporteerde display is aangepast aan de Nederlandse markt en geeft bewoners actuele terugkoppeling over energieverbruik. Dit simpele en goedkope stuur in handen van de bewoner is in Engeland een standaardproduct dat 5 tot 7% bespaart. Aan de woningtafel was het thema Hoe de woning in te zetten voor gasloos wonen. Aan de kansentafel zijn knelpunten en kansen geïnventariseerd voor corporaties om te verduurzamen. Aan de renovatietafel was het meekrijgen van de bewoners het gespreksonderwerp. De conclusie luidt dat samenwerken vanuit de belangen van de bewoner helpt in de transitie naar duurzaam wonen. De knelpunten zijn geinventariseerd en komen terug op de bestuurlijke tafel. ‘Niet klagen maar vragen, is het motto want regels zijn niet gemaakt om te knellen’ aldus Ric Leenders van Antares. De kansen zijn legio en deze excursie geeft zicht op innovaties en technische ontwikkelingen. In procesinnovatie waarbij partijen met elkaar samenwerking zoeken, valt nog veel te winnen.