Natuurinclusieve en klimaatbestendige wijkaanpak

Volgens de jury natuurinclusief bouwen bewijst Kerckebosch dat bouwen aan een gezond leefmilieu voor mens en natuur heel goed samengaat. Sterker nog, door consequent met oog voor de natuur te ontwikkelen, is juist extra woonkwaliteit ontstaan. 

Voor de uitvoering van de plannen richtten de gemeente en Woongoed Zeist de Wijkontwikkelingsmaatschappij Kerckebosch (WOM) op. In de bosrijke wijk komen 1.100 nieuwe en gerenoveerde woningen, een winkelcentrum en scholen.

Evert Jan Roelofsen, directeur van de WOM in Zeist presenteerde samen met Henk van Veldhuisen projectmanager van Woongoed Zeist  de natuurinclusieve en klimaatbestendige wijkaanpak. Een samenwerking met de Corporatie, gemeente maar ook met  Stichting het Utrechts Landschap die het natuurbeheer uitvoeren en waar bewoners zich als vrijwilliger kunnen inzetten. Een project waarbij participatie  en het maximaal benutten van de kansen die de omgeving biedt centraal staan.

De vernieuwing van de wijk is in 2012 gestart vanuit een ecologische visie. Door een stapsgewijze aanpak is er gestuurd op behoud van groen en kwaliteit en tegelijkertijd inspelen op de woonbehoeften in de markt. Waar nodig zijn bomen verplant. Kaphout is hergebruikt voor speelplekken en bankjes. Hemelwater wordt opgevangen en afgevoerd via wadi’s en halfdoorlatende materialen. Er is geïnvesteerd in nieuwe natuur, zoals de aanplant van nieuwe heide in het bosgebied. Het Energieplein in de wijk vormt het centrale hart. Het is een proeftuin rond duurzame energie met stroom uit planten, E-bikes en bewegingstegels. De wijkbewoners kunnen gebruikmaken van elektrische deelauto’s van Samen Slim Rijden Zeist. Duurzaamheid is sociale duurzaamheid. In Kerckebosch noemen ze dit “duurSaam”.

Jouw Thuis

Portaal opende twee jaar geleden in Amersfoort de Jouw Thuis winkel. Bewoners kunnen hier maatregelen kiezen om hun woning duurzamer te maken. Portaal geeft per maatregel aan wat de maatregel de huurder kost aan huurverhoging. De bewoner kiest op welk moment de uitvoering het beste uitkomt en maakt zelf de afspraken met de leverancier. De huurder bestelt via de website rechtstreeks bij de leverancier. De winkel heeft voor veel positieve verandering in de wijk gezorgd. Jouw Thuis werkt samen met de bewoners. Voor de huurders is materiaal beschikbaar om buren te informeren. Variërend van informatiekaarten dat de huurder maatregelen laat uitvoeren tot een parkeerhulp die de bewoner inzet zodat de leverancier kan parkeren voor de deur. 

Annemieke van Doorn en Johan Damsteeg van Portaal vertelden wat Jouw Thuis betekent voor de klantbenadering, de klantreis en de werkprocessen van Portaal. IJmert Muilwijk van Groenpand, Dick Wolf van Zehnder, Earl Kemp van Compofloor en Marcel van Haren van Takkenkamp belichtten hoe zij als leveranciers omgaan met deze nieuwe manier van werken. Hoe de omslag verloopt van transactioneel werken waarbij de corporatie de opdracht geeft aan de aanbieder naar ondernemend samenwerken. In deze samenwerkingsvorm gaat het niet alleen om vertrouwen. Heldere afspraken over rolverdeling, prestaties en doorontwikkeling naar nog betere producten helpen. 

 

 

Circulaire Gebiedsontwikkeling

“Van slopen naar oogsten”

Aan de Heuvelstraat in Silvolde realiseerde Wonion een circulaire gebiedsontwikkeling. Dankzij een circulaire aanpak zijn de sloopmaterialen hergebruikt in de nieuwbouw. De gemeente en ketenpartners hebben bijgedragen aan deze circulaire gebiedsontwikkeling. De bewoners zijn vanaf het begin bij de plannen betrokken en wilden graag levensloopbestendige woningen in een groene woonomgeving. 36 woningen uit de jaren 20 en een aantal uit de jaren 50, hadden technische gebreken en een verouderde woningplattegrond is. In de loop van de tijd was het wijkje steeds meer versteend. Met de herontwikkeling wonen bewoners nu comfortabel in een groene omgeving. Het wijkje is aardgasvrij en klimaatadaptief. Auto’s staan niet langer in de straatjes geparkeerd maar gecentreerd en uit het zicht.  

Leon Kleingunnewiek en Barend Wassink van Wonion presenteerden de circulaire gebiedsontwikkeling in Silvolde. Hoe betrek je bewoners, collega’s en de gemeente. Hoe werk je samen in de keten? 

Jorrit Vervoordeldonk en Merlijn Blok van Metabolic gingen in op de Handreiking circulaire gebiedsontwikkeling die Metabolic heeft ontwikkeld voor corporaties. Deze handreiking wordt komend najaar gepubliceerd.

 

Hittestress

H

Bij de helft van de huurders is hitte een thema en bijna tweederde van de corporaties heeft klachten over hittestress van huurders ontvangen. 15% Van de corporaties geeft advies aan de huurder over wat de huurder zelf kan doen zoals water drinken en zonwering aanschaffen. De klachten leiden nog niet tot een structurele hitte aanpak door de woningcorporatie. Corporaties hebben grote behoefte aan meer kennis. Dit zijn de belangrijkste conclusies van de enquête Hittestress van Groene Huisvesters en Samen Klimaatbestendig. In de bouwsteen Hittestress belicht Groene Huisvesters een mooi voorbeeld. In deze sessie met meer dan 100 deelnemers deelden we kennis over hittestress.

Groene Huisvesters participeert met een aantal corporaties in het RAAK project ‘Onderzoek naar maatregelen voor het verminderen van de koelbehoefte in bestaande woningen en de betekenis van de koelbehoefte voor de energietransitie’. 

Marieke van der Linde, TAUW en Froukje de Vries, HvA deelden het onderzoek naar hittestress. Madeleen Helmer lichtte de nationale enquête Hittestress toe van Groene Huisvesters en Samen Klimaatbestendig.

Op 10 september is de Kick-off van de Hittegroep.  Met deze groep corporaties ontwikkelen we tools om hittestress te voorkomen. Heb jij interesse in deelname in deze Hittegroep, geef je op via onderstaande link.

 

De Hittegroep bestaat uit een kerngroep van 15  wooncorporaties die zich committeren om  te investeren in dit vraagstuk en enkele deskundigen en een peergroup wooncorporaties die op de hoogte willen blijven en kunnen deelnemen aan presentaties.
Voornaamste doelen van de Hittegroep zijn:

 •Voorkomen van gezondheidsschade bij huurders en waardedaling van het vastgoed ten gevolge van hitte 
•Ontwikkeling van kennis en handelingsperspectieven
•Samenhang versterken met andere maatschappelijke opgaven (energietransitie, projectontwikkeling en gezonde leefomgeving
•Samenwerking versterken met netwerken actief voor een  gezonde en groene leefomgeving
•Voorbeelden van het voorkomen van hittestress ophalen en delen.
 

 

Tuinen, hoe komen we samen tot een groene wijk?

Hoe kantelen we de verstening en zorgen we voor meer groen in de woonomgeving? Hoe betrekken we bewoners bij de inrichting en onderhoud van tuinen? En hoe vergroten we de biodiversiteit? Dit zijn de belangrijkste vragen voor corporaties. Zo blijkt uit de enquête Tuinen van Groene Huisvesters. In de bouwsteen Tuinen verzamelde Groene Huisvesters een aantal mooie voorbeelden. Graag delen wij opnieuw een mooi voorbeeld vanuit Amsterdam.

Meer groen en minder steen in Tuindorp Oostzaan is het motto van de samenwerking van Ymere, de bewoners, Amsterdam Rainproof, hoveniers en anderen. Tuindorp Oostzaan is een karakteristiek vooroorlogs wijkje met sociale huurwoningen. In de loop van de jaren is het wijkje steeds meer versteend. De smal opgezette straatjes liggen lager dan de omliggende omgeving. Na een hevige regenbui is er kans op wateroverlast. Door het vergroenen van de tuin kan regenwater in de grond zakken. Dit voorkomt dat regenwater naar lagergelegen delen van de wijk stroomt en wateroverlast veroorzaakt. 

Mike Bonsen, sociaal wijkbeheerder van Tuindorp Oostzaan vervult een sleutelrol in de wijk. Hij is het aanspreekpunt voor de bewoners en werkt met hen samen aan sociale leefbaarheid. Hij is niet alleen het luisterend oor en oog maar werkt ook met de bewoners samen. Een groenere leefomgeving vergroot de sociale leefbaarheid. Bijkomend voordeel is dat door de tuinen te vergroenen bewoners bijdragen om wateroverlast in de wijk te voorkomen. Marjan Kootwijk, specialist groen van Ymere is betrokken vanuit haar rol. Corporaties hebben veel kansen om tuinen te vergroenen en samenwerking met de gemeente en huurders helpt hen daarbij. 

Marjan Kootwijk en Mike Bonsen delen de ervaring opgedaan in Tuindorp Oostzaan met de tuinen. Zij gaan in op de vraag hoe komen we samen tot een groene wijk. 

Mirko van Ingen  en Lisette Heijnen Amsterdam Rainproof gingen in op de rol van de gemeente.  De Gemeente helpt de huurders bij het wippen en het gratis afvoeren van tegels. Deze tegelservice wordt gewaardeerd door bewoners. De samenwerking met de corporatie is zo positief ontvangen door zowel de corporatie als de bewoners als de gemeente dat deze in de toekomst wordt uitgebouwd. Leer van de oplossingen die in Amsterdam zijn uitgetest.

In 2021 vormen we Groene Huisvesters en Samen Klimaatbestendig een Tuinengroep voor corporaties. Met een groep corporaties ontwikkelen we tools om tuinen te vergroenen. Wij sluiten zoveel mogelijk aan op de activiteiten van NL vergroent en een Groener Nederland begint in je eigen tuin. Daarnaast maken wij gebruik van de ervaringen die corporaties hebben opgedaan en de vraagstukken waar zij tegenaan lopen.

Op 29 juni is de Kick-off van deze Tuinengroep. De groep stelt een activiteitenkalender op en maakt een overzicht van kansen en belemmeringen en wat nodig is om deze belemmeringen weg te nemen. In de tweede en derde sessie verzamelen we tools die bijdragen aan vergroening van tuinen en ontsluiten we mooie voorbeelden. 

 

Regenwateropvang op eigen terrein

Elke corporatie kan bijdragen aan een groenere leefomgeving die beter in staat is om regenwater op te vangen en hitte te temperen waardoor extremer weer minder overlast geeft. Hoe organiseer je het zo dat dit voor bewoners en corporatie een win-win situatie is? Hoe kan je als corporatie regenwater opvangen op eigen terrein en met wie kan je samenwerken? 

Daniel Goedbloed, programmamanager bij Rainproof Amsterdam, vertelde over de noodzaak van klimaatadaptatie en de problematiek in urgente gebieden zoals de Rivierenbuurt in Amsterdam. Hij ging in op de rol van de gemeente, Waternet en andere partners bij het vinden van oplossingen.

Esli Endlich, gebiedscoördinator in de Rivierenbuurt, vertelde hoe de Alliantie een klimaatadaptieve binnentuin heeft gerealiseerd in een gebied in Amsterdam dat gevoelig is voor wateroverlast. De bewoners hebben hier nu een mooie groene tuin die water opvangt én een plek om elkaar te ontmoeten.

Francien van Dessel, Hoveniersbedrijf van der Tol belichtte de technische aspecten van hemelwaterberging. Zij vertelde hoe de regenwateropvang op eigen terrein in de binnentuin in de Rivierenbuurt is geregeld en wat de verschillende mogelijkheden zijn. De ECOstad van Van der Tol biedt groene oplossingen voor de klimaatbestendige stad van de toekomst.

Meters maken!

De eerste bijeenkomst van Groene Huisvesters 2021 werd bezocht door 100 mensen: corporaties en huurders belangen organisaties ontmoetten elkaar. Met 2 interessante presentaties en een mooie discussie kregen deelnemers meer inzicht in de stappen die kunnen worden ondernomen naar energiebesparing door bewustwording met behulp van een energiemonitor gekoppeld aan de slimme meter.

Kleine stapjes, grote impact!

De energietransitie bestaat uit meer dan alleen innovatieve en technologische oplossingen. Mensen moeten de oplossingen inpassen in hun eigen gedrag en leefomgeving. Dit werkt alleen als ze zèlf het belang zien als persoon of voor de organisatie die ze vertegenwoordigen. Huurders die zelf acties nemen die hen voordeel opleveren, inspireren anderen hen na te volgen.

Elke corporatie kan haar bewoners helpen de energielasten te verlagen. Hoe organiseer je het zo dat dit voor bewoners en corporatie een win-win situatie is? ‘Meters maken’ is een initiatief van Aedes en Woonbond om energiemonitors structureel aan huurders aan te bieden. Hier vind je meer info over het project en de energiemonitors.

Marco Kersing, manager vastgoed van Oost Flevoland Woondiensten vertelde hoe OFW dit heeft georganiseerd in de polder. De huurders van OFW hebben de laagste lasten van Nederland. OFW werkt samen met de Natuur en Milieufederatie Flevoland in de campagne ‘Ontdek je lekje’. Dankzij een energiemonitor krijgen huurders inzicht in hoeveel energie de waterkoker, televisie of droger verbruikt en ook het gasverbruik voor koken, douchen en verwarmen wordt zichtbaar. Huurders kunnen een energiemonitor lenen om meer inzicht te krijgen. Een energiecoach opgeleid door de Woonbond kan de huurder helpen te besparen. Na een enthousiaste introductie is deze campagne verbreed naar alle bewoners van Flevoland. De Huurders Belangen Vereniging is vanaf het eerste moment betrokken en deelt ervaringsverhalen van bewoners. Onder andere dankzij de inspanning van OFW is de Regeling Reductie Energiebesparing Woningen nu beschikbaar voor alle huurders in Nederland.

Ernestine Elkenbracht, Quintens vertelde hoe corporaties mee kunnen doen aan ‘Meters maken’, een initiatief van Aedes en de Woonbond. Zo kan je gebruik maken van standaard processen van de corporatie, zoals woningmutatie, een renovatie, de oplevering van verduurzamingsmaatregelen of een energiecoachingsproject. Een moment dat een corporatiemedewerker achter de voordeur komt, bijvoorbeeld om een reparatie uit te voeren kan je benutten om huurders energiebewust te maken. Ook kan de corporatie hierbij samenwerken met een installateur of energiecoach van de huurdersorganisatie of het lokale energieloket. Quintens helpt corporaties op weg een proefjaar te starten met een minimum van 100 energiemonitors. De corporatie doet ervaring op met het op gang brengen van bewustwording en energiebesparing bij huurders op een zo gemakkelijk mogelijke manier. Na het proefjaar volgt een opschaling om meer bewoners te bereiken, het streven is om jaarlijks 2 tot 10% van de huurders te bereiken.

Veel dank aan alle aanwezigen die aansloten bij deze online sessie en de sprekers Marco Kersing en Ernestine Elkenbracht voor het inspirerende verhaal.

Bewustwording-energiegedrag

Wonen Limburg inspireert met groene gevel, Tuiny Forest en houtbouw

Als je alle tuinen van Nederland optelt krijg je een oppervlakte groter dan de Veluwe. Ruim een derde van de Nederlandse tuinen bestaat uit tegels en dit zorgt voor overbelasting van het riool bij hevige buien en wateroverlast. Ook het leefgebied van dieren en planten slinkt. Tijd om te vergroenen: Op 10 september organiseerde Groene Huisvesters een Webinar en excursie ‘Klimaatadaptatie: Vergroening tuinen, kopgevels en houtbouw’ in Weert. In de ochtend nam een groep deel aan een webinar waarin Ger Verstegen & Marleen Beelen (Wonen Limburg) een presentatie gaven over de aanpak van Wonen Limburg rondom Klimaatadaptatie en het vergroenen van tuinen en gevels. Zij toonden het prachtige voorbeeld van het integreren van een muurschildering van een boom met de aanplanting van een blauwe regen. Ook namen zij ons mee in de houten prefab woningen ‘Nur Holz’. Deze 16 woningen zijn niet alleen CO2 neutraal en klimaatadaptief, ze slaan bovendien 45 megaton CO2 op en dragen op deze wijze bij aan de klimaatdoelstellingen.

In de middag werd een groep rondgeleid in deze woningen, zie hieronder de sfeerimpressie van de excursie.

De Bouwsteen Corporaties en Klimaatadaptie: Tuinen vind je hier.

Renata Bruinsma (Stadsecoloog Gemeente Weert) vervolgde het webinar met inzicht hoe Gemeente Weert de tuinenaanpak organiseert. Samen met Wonen Limburg, en IVN organiseerden zij een Tuiny Forest buurtcampagne. Vijftig bewoners konden zich opgeven voor een Tuiny Forest pakket om hun tuin te ‘onttegelen’. Een geslaagde actie waaraan bewoners, corporaties en gemeente samen werkten.

Het webinar werd afgesloten met Maarten Bruns (IVN) die tijdens een rondleiding in zijn eigen tuin in Utrecht liet zien hoe je zèlf voor vergroening kunt zorgen door tegels in de tuin in te ruilen voor groen. Het IVN begeleidt bewoners bij het vergroenen van hun buurt. Vergroenen helpt tegen hittestress, wateroverlast en draagt bovendien bij aan biodiversiteit. IVN helpt buurten om dit voor elkaar te krijgen. Samen met de bewoners, gemeenten, en andere organisaties. En door het samen te doen wordt de buurt hechter en kan iedereen van het resultaat genieten.

Samen Klimaatbestendig en Groene Huisvesters organiseren in 2020 zes excursies over corporaties en klimaatadaptatie. De excursies gaan elk in op een ander thema gekoppeld aan een mooi en inspirerend voorbeeldtraject. Tijdens de excursies delen corporaties hun praktijkervaringen met klimaatadaptatie. De belangstelling vanuit corporaties, gemeenten, waterschappen, GGD’s en adviesbureaus’s was groot. In 2021 zal er een nieuwe reeks excursies georganiseerd worden!

Marlou Boerbooms dankt Wonen Limburg, Gemeente Weert en het IVN voor deze inspiratie. Maarten Bruns (IVN) dank voor de foto’s van de excursie verwerkt in bovenstaande impressie. Gemeente Weert & Wonen Limburg dank voor het mogelijk maken van deze excursie. 

Samen werken aan een klimaatbestendige buurt

Samen Klimaatbestendig spreekt met Paul de Beer, wethouder Breda en Karo van Dongen, Raad van Bestuur woningcorporatie Alwel en voorzitter Groene Huisvesters over de invloed van klimaatverandering op woningcorporaties. We hebben het over bewustzijn van bewoners en hoe ze in beweging zijn te krijgen. Ook komen knelpunten aan bod, wat corporaties en gemeenten samen kunnen doen en welke stappen er nog te maken zijn. Lees hier verder.

Excursie Hittestress naar Nijmegen geslaagd!

Op 8 juli organiseerde Groene Huisvesters de excursie Corporaties en klimaatadaptatie: Hittestress naar Nijmegen. In de ochtend nam een groep deel aan een digitaal spreekuur waarin Madeleen Helmer (Klimaatverbond Nederland en Samen Klimaatbestendig) een eerste protocol Hittestress voor corporaties deelde. Hierin staat hoe zij kunnen omgaan met hittestress. De deelnemers vanuit alle delen van het land gaven aan dat zij steeds vaker klachten krijgen van bewoners tijdens een hittegolf. Madeleen presenteerde de eerste enquete resultaten van 158 corporaties die een tiental vragen over hitte hebben beantwoord. De enquete is uitgezet door Aedes onder de deelnemers van de reeks van zes excursies ‘Corporaties en klimaatadaptatie’ die Groene Huisvesters dit jaar organiseert. Zo’n 170 corporatie experts vulden de enquete in en resultaten bevestigen het beeld dat deelnemers in het spreekuur deelden. Bij de helft van de huurders is hitte een thema en 60% van de corporaties heeft klachten van huurders ontvangen. De corporatie geeft doorgaans advies aan de huurder over wat de huurder zelf kan doen zoals water drinken en zonwering aanschaffen. De klachten leiden nog niet tot een structurele hitteaanpak door de woningcorporatie. Meer dan 30 respondenten gaven voorstellen voor het vervolg. Er is grote behoefte aan meer kennis. Ook in het spreekuur blijkt dat corporaties graag informatie willen delen. Zo stelt WBO Wonen een flyer op voor bewoners ‘wat te doen bij hitte’. Brabant Wonen bracht dit filmpje in dat zij bewoners sturen die klachten hebben.

De Bouwsteen Corporaties en Klimaatadaptie: Hittestress vind je hier.

In de middag kwam een groepje van bijna dertig deelnemers bijeen voor de excursie in Nijmegen. Ingrid Links (GGD Gelderland-Zuid) ging in op hitte en gezondheid. Wat is hittestress en wie zijn kwetsbaar voor de gezondheidseffecten van hitte? Door de samenwerking met woningcorporaties kan de GGD meer mensen bereiken met de boodschap hoe bewoners kunnen handelen bij een hittegolf. Ook de corporaties hebben voordeel bij samenwerken. De GGD heeft kennis over de gezondheidseffecten en kan ook meedenken over hoe het opwarmen van woningen kan worden voorkomen. Ilse Kemper (stagiaire van GGD Gelderland-Zuid) ging in op de resultaten van haar onderzoek Hittepreventie en gezonde verduurzaming van vijf senioren woonzorg gebouwen van Talis. Zij interviewde alle belanghebbenden van vijf senioren woonzorg gebouwen van Talis en zette de maatregelen op een rij. Ilse: ‘Rond de gebouwen is veel buitenruimte die nog weinig wordt benut. Het inwisselen van tegels voor planten en bomen en het plaatsen van bankjes, er is zoveel nog mogelijk om de leefomgeving van senioren gezonder in te richten’.

Madeleen Helmer (Klimaatverbond) deed een oproep aan corporaties om de jaarcyclus van hitte te benutten. ‘Maak in het voorjaar een plan, voer dat uit in de zomer en stel dat bij in de winter. Benut de kennis en activiteiten van organisaties zoals Het Nederlandse Rode Kruis en locale partners zoals de GGD en gemeente om samen dit plan uit te voeren. Zet gezamenlijke inkoop van zonwering op, dat wordt een basis voorziening die van groot belang is om zon te weren. Maar investeer ook in goede ventilatie en zoek naar een optimum bij woningisolatie.’

Ton Verhoeven (gemeente Nijmegen) toonde alle kaarten die Nijmegen heeft op het gebied van klimaatadaptatie. ‘Door deze kennis via kaarten te delen, wordt het nemen van maatregelen goed onderbouwd. Zo heeft Nijmegen een ‘groennormkaart’ gemaakt. Vanuit dit inzicht bouwde Nijmegen tien pleinen om naar parken van meer dan 5000 m2. De WHO-richtlijn, dat elke bewoner binnen 300 meter afstand van diens huis tenminste 5000 m2 gemeenschappelijk groen heeft, helpt hierbij.’

Marjolein Meijer (Talis) sloot de presentaties af. Marjolein: ‘Klimaatadaptatie is één van de vijf pijlers van ons duurzaamheidsbeleid. Dat duurzaamheidsbeleid raakt meteen aan de woonsituatie van onze huurders. Onze kerntaak is dat onze huurders goed en betaalbaar wonen, in fijne wijken. Nu we in Nederland steeds vaker de negatieve effecten van klimaatverandering ervaren, zoals hitte en wateroverlast, komen er ook nieuwe woonuitdagingen op ons af. Huurders en Talis ondervinden de nadelige gevolgen als we ons niet aanpassen aan het veranderde weer. Maar die uitdagingen zijn complex en vragen veel samenwerking. Daarom is het ook zo goed, dat we dit soort sessies organiseren met verschillende partijen aan tafel: we kunnen dit niet alleen. Het vraagt betrokkenheid van veel verschillende partijen, investeringen en een lange termijn perspectief dat heel anders is dan we gewend zijn.’

‘De Hofjesbuurt bloeit op!’

We bezochten de Hofjesbuurt. De gemeente Nijmegen en woningcorporatie Talis werken hier samen aan het verbeteren van de buurt. Talis renoveerde 192 portiek- en 87 eengezinswoningen tot moderne woningen die weer 50 jaar mee kunnen. De balkons zijn vergroot, de woningen hebben een nieuwe keuken, vernieuwde badkamer, verbeterde ventilatie en de schil van de woning (vloer, dak, gevel en glas) is geïsoleerd. Er is triple glas toegepast. Op de daken liggen 1.380 zonnepanelen. Er is een zonneboiler geïnstalleerd in de eengezinswoningen. De investering was gemiddeld €51.000,- . De bewoners besparen op woonlasten door een lagere energierekening. De woningen hebben nu een label A+. De portiekwoningen kregen 32 nieuwe toegangsportalen. Het hekwerk van balkons en schuttingen zijn vernieuwd. De buurt is typische jaren 50 met negen hofjes. De gemeente vernieuwde de riolering en bestrating. In 2020 is een tuinplan uitgevoerd met veel groen in de omgeving rond de woningen. De hemelwaterafvoer van de appartementen is losgekoppeld van de riolering. Het water wordt via de straat afgevoerd naar gloeiende groene greppels ofwel wadi’s.  Zo komt er minder water in het riool en komt het ten goede aan het groen. Het is mooi om te beleven hoe projectleider Clemens Nolten en projectmanager Hillina Nijkamp trots zijn op dit prachtige voorbeeld.

Marlou Boerbooms dankt Talis, de gemeente Nijmegen, GGD Gelderland-Zuid en het Klimaatverbond voor deze inspiratie. Lennart Zwijsen (Mooiland) dank voor de foto’s verwerkt in onderstaande impressie. Samen Klimaatbestendig dank voor het mogelijk maken van deze excursie.