Tuinen, hoe komen we samen tot een groene wijk?

Hoe kantelen we de verstening en zorgen we voor meer groen in de woonomgeving? Hoe betrekken we bewoners bij de inrichting en onderhoud van tuinen? En hoe vergroten we de biodiversiteit? Dit zijn de belangrijkste vragen voor corporaties. Zo blijkt uit de enquête Tuinen van Groene Huisvesters. In de bouwsteen Tuinen verzamelde Groene Huisvesters een aantal mooie voorbeelden. Graag delen wij opnieuw een mooi voorbeeld vanuit Amsterdam.

Meer groen en minder steen in Tuindorp Oostzaan is het motto van de samenwerking van Ymere, de bewoners, Amsterdam Rainproof, hoveniers en anderen. Tuindorp Oostzaan is een karakteristiek vooroorlogs wijkje met sociale huurwoningen. In de loop van de jaren is het wijkje steeds meer versteend. De smal opgezette straatjes liggen lager dan de omliggende omgeving. Na een hevige regenbui is er kans op wateroverlast. Door het vergroenen van de tuin kan regenwater in de grond zakken. Dit voorkomt dat regenwater naar lagergelegen delen van de wijk stroomt en wateroverlast veroorzaakt. 

Mike Bonsen, sociaal wijkbeheerder van Tuindorp Oostzaan vervult een sleutelrol in de wijk. Hij is het aanspreekpunt voor de bewoners en werkt met hen samen aan sociale leefbaarheid. Hij is niet alleen het luisterend oor en oog maar werkt ook met de bewoners samen. Een groenere leefomgeving vergroot de sociale leefbaarheid. Bijkomend voordeel is dat door de tuinen te vergroenen bewoners bijdragen om wateroverlast in de wijk te voorkomen. Marjan Kootwijk, specialist groen van Ymere is betrokken vanuit haar rol. Corporaties hebben veel kansen om tuinen te vergroenen en samenwerking met de gemeente en huurders helpt hen daarbij. 

Marjan Kootwijk en Mike Bonsen delen de ervaring opgedaan in Tuindorp Oostzaan met de tuinen. Zij gaan in op de vraag hoe komen we samen tot een groene wijk. 

Mirko van Ingen, Amsterdam Rainproof gaan in op de rol van de gemeente. Zij helpt de huurders bij het wippen en het gratis afvoeren van tegels. Deze tegelservice wordt gewaardeerd door bewoners. De samenwerking met de corporatie is zo positief ontvangen door zowel de corporatie als de bewoners als de gemeente dat deze in de toekomst wordt uitgebouwd. Leer van de oplossingen die in Amsterdam zijn uitgetest.

Marlou Boerbooms gaat in op de start van de Tuinengroep voor corporaties. Op 29 juni is de Kick-off van deze Tuinengroep. Met deze groep corporaties ontwikkelen we tools om tuinen te vergroenen. Heb jij interesse in deelname in deze Tuinengroep, sluit je aan op 26 mei!

 

Regenwateropvang op eigen terrein

Elke corporatie kan bijdragen aan een groenere leefomgeving die beter in staat is om regenwater op te vangen en hitte te temperen waardoor extremer weer minder overlast geeft. Hoe organiseer je het zo dat dit voor bewoners en corporatie een win-win situatie is? Hoe kan je als corporatie regenwater opvangen op eigen terrein en met wie kan je samenwerken? 

Daniel Goedbloed, programmamanager bij Rainproof Amsterdam, vertelde over de noodzaak van klimaatadaptatie en de problematiek in urgente gebieden zoals de Rivierenbuurt in Amsterdam. Hij ging in op de rol van de gemeente, Waternet en andere partners bij het vinden van oplossingen.

Esli Endlich, gebiedscoördinator in de Rivierenbuurt, vertelde hoe de Alliantie een klimaatadaptieve binnentuin heeft gerealiseerd in een gebied in Amsterdam dat gevoelig is voor wateroverlast. De bewoners hebben hier nu een mooie groene tuin die water opvangt én een plek om elkaar te ontmoeten.

Francien van Dessel, Hoveniersbedrijf van der Tol belichtte de technische aspecten van hemelwaterberging. Zij vertelde hoe de regenwateropvang op eigen terrein in de binnentuin in de Rivierenbuurt is geregeld en wat de verschillende mogelijkheden zijn. De ECOstad van Van der Tol biedt groene oplossingen voor de klimaatbestendige stad van de toekomst.

Meters maken!

De eerste bijeenkomst van Groene Huisvesters 2021 werd bezocht door 100 mensen: corporaties en huurders belangen organisaties ontmoetten elkaar. Met 2 interessante presentaties en een mooie discussie kregen deelnemers meer inzicht in de stappen die kunnen worden ondernomen naar energiebesparing door bewustwording met behulp van een energiemonitor gekoppeld aan de slimme meter.

Kleine stapjes, grote impact!

De energietransitie bestaat uit meer dan alleen innovatieve en technologische oplossingen. Mensen moeten de oplossingen inpassen in hun eigen gedrag en leefomgeving. Dit werkt alleen als ze zèlf het belang zien als persoon of voor de organisatie die ze vertegenwoordigen. Huurders die zelf acties nemen die hen voordeel opleveren, inspireren anderen hen na te volgen.

Elke corporatie kan haar bewoners helpen de energielasten te verlagen. Hoe organiseer je het zo dat dit voor bewoners en corporatie een win-win situatie is? ‘Meters maken’ is een initiatief van Aedes en Woonbond om energiemonitors structureel aan huurders aan te bieden. Hier vind je meer info over het project en de energiemonitors.

Marco Kersing, manager vastgoed van Oost Flevoland Woondiensten vertelde hoe OFW dit heeft georganiseerd in de polder. De huurders van OFW hebben de laagste lasten van Nederland. OFW werkt samen met de Natuur en Milieufederatie Flevoland in de campagne ‘Ontdek je lekje’. Dankzij een energiemonitor krijgen huurders inzicht in hoeveel energie de waterkoker, televisie of droger verbruikt en ook het gasverbruik voor koken, douchen en verwarmen wordt zichtbaar. Huurders kunnen een energiemonitor lenen om meer inzicht te krijgen. Een energiecoach opgeleid door de Woonbond kan de huurder helpen te besparen. Na een enthousiaste introductie is deze campagne verbreed naar alle bewoners van Flevoland. De Huurders Belangen Vereniging is vanaf het eerste moment betrokken en deelt ervaringsverhalen van bewoners. Onder andere dankzij de inspanning van OFW is de Regeling Reductie Energiebesparing Woningen nu beschikbaar voor alle huurders in Nederland.

Ernestine Elkenbracht, Quintens vertelde hoe corporaties mee kunnen doen aan ‘Meters maken’, een initiatief van Aedes en de Woonbond. Zo kan je gebruik maken van standaard processen van de corporatie, zoals woningmutatie, een renovatie, de oplevering van verduurzamingsmaatregelen of een energiecoachingsproject. Een moment dat een corporatiemedewerker achter de voordeur komt, bijvoorbeeld om een reparatie uit te voeren kan je benutten om huurders energiebewust te maken. Ook kan de corporatie hierbij samenwerken met een installateur of energiecoach van de huurdersorganisatie of het lokale energieloket. Quintens helpt corporaties op weg een proefjaar te starten met een minimum van 100 energiemonitors. De corporatie doet ervaring op met het op gang brengen van bewustwording en energiebesparing bij huurders op een zo gemakkelijk mogelijke manier. Na het proefjaar volgt een opschaling om meer bewoners te bereiken, het streven is om jaarlijks 2 tot 10% van de huurders te bereiken.

Veel dank aan alle aanwezigen die aansloten bij deze online sessie en de sprekers Marco Kersing en Ernestine Elkenbracht voor het inspirerende verhaal.

Bewustwording-energiegedrag

Wonen Limburg inspireert met groene gevel, Tuiny Forest en houtbouw

Als je alle tuinen van Nederland optelt krijg je een oppervlakte groter dan de Veluwe. Ruim een derde van de Nederlandse tuinen bestaat uit tegels en dit zorgt voor overbelasting van het riool bij hevige buien en wateroverlast. Ook het leefgebied van dieren en planten slinkt. Tijd om te vergroenen: Op 10 september organiseerde Groene Huisvesters een Webinar en excursie ‘Klimaatadaptatie: Vergroening tuinen, kopgevels en houtbouw’ in Weert. In de ochtend nam een groep deel aan een webinar waarin Ger Verstegen & Marleen Beelen (Wonen Limburg) een presentatie gaven over de aanpak van Wonen Limburg rondom Klimaatadaptatie en het vergroenen van tuinen en gevels. Zij toonden het prachtige voorbeeld van het integreren van een muurschildering van een boom met de aanplanting van een blauwe regen. Ook namen zij ons mee in de houten prefab woningen ‘Nur Holz’. Deze 16 woningen zijn niet alleen CO2 neutraal en klimaatadaptief, ze slaan bovendien 45 megaton CO2 op en dragen op deze wijze bij aan de klimaatdoelstellingen.

In de middag werd een groep rondgeleid in deze woningen, zie hieronder de sfeerimpressie van de excursie.

De Bouwsteen Corporaties en Klimaatadaptie: Tuinen vind je hier.

Renata Bruinsma (Stadsecoloog Gemeente Weert) vervolgde het webinar met inzicht hoe Gemeente Weert de tuinenaanpak organiseert. Samen met Wonen Limburg, en IVN organiseerden zij een Tuiny Forest buurtcampagne. Vijftig bewoners konden zich opgeven voor een Tuiny Forest pakket om hun tuin te ‘onttegelen’. Een geslaagde actie waaraan bewoners, corporaties en gemeente samen werkten.

Het webinar werd afgesloten met Maarten Bruns (IVN) die tijdens een rondleiding in zijn eigen tuin in Utrecht liet zien hoe je zèlf voor vergroening kunt zorgen door tegels in de tuin in te ruilen voor groen. Het IVN begeleidt bewoners bij het vergroenen van hun buurt. Vergroenen helpt tegen hittestress, wateroverlast en draagt bovendien bij aan biodiversiteit. IVN helpt buurten om dit voor elkaar te krijgen. Samen met de bewoners, gemeenten, en andere organisaties. En door het samen te doen wordt de buurt hechter en kan iedereen van het resultaat genieten.

Samen Klimaatbestendig en Groene Huisvesters organiseren in 2020 zes excursies over corporaties en klimaatadaptatie. De excursies gaan elk in op een ander thema gekoppeld aan een mooi en inspirerend voorbeeldtraject. Tijdens de excursies delen corporaties hun praktijkervaringen met klimaatadaptatie. De belangstelling vanuit corporaties, gemeenten, waterschappen, GGD’s en adviesbureaus’s was groot. In 2021 zal er een nieuwe reeks excursies georganiseerd worden!

Marlou Boerbooms dankt Wonen Limburg, Gemeente Weert en het IVN voor deze inspiratie. Maarten Bruns (IVN) dank voor de foto’s van de excursie verwerkt in bovenstaande impressie. Gemeente Weert & Wonen Limburg dank voor het mogelijk maken van deze excursie. 

Samen werken aan een klimaatbestendige buurt

Samen Klimaatbestendig spreekt met Paul de Beer, wethouder Breda en Karo van Dongen, Raad van Bestuur woningcorporatie Alwel en voorzitter Groene Huisvesters over de invloed van klimaatverandering op woningcorporaties. We hebben het over bewustzijn van bewoners en hoe ze in beweging zijn te krijgen. Ook komen knelpunten aan bod, wat corporaties en gemeenten samen kunnen doen en welke stappen er nog te maken zijn. Lees hier verder.

Excursie Hittestress naar Nijmegen geslaagd!

Op 8 juli organiseerde Groene Huisvesters de excursie Corporaties en klimaatadaptatie: Hittestress naar Nijmegen. In de ochtend nam een groep deel aan een digitaal spreekuur waarin Madeleen Helmer (Klimaatverbond Nederland en Samen Klimaatbestendig) een eerste protocol Hittestress voor corporaties deelde. Hierin staat hoe zij kunnen omgaan met hittestress. De deelnemers vanuit alle delen van het land gaven aan dat zij steeds vaker klachten krijgen van bewoners tijdens een hittegolf. Madeleen presenteerde de eerste enquete resultaten van 158 corporaties die een tiental vragen over hitte hebben beantwoord. De enquete is uitgezet door Aedes onder de deelnemers van de reeks van zes excursies ‘Corporaties en klimaatadaptatie’ die Groene Huisvesters dit jaar organiseert. Zo’n 170 corporatie experts vulden de enquete in en resultaten bevestigen het beeld dat deelnemers in het spreekuur deelden. Bij de helft van de huurders is hitte een thema en 60% van de corporaties heeft klachten van huurders ontvangen. De corporatie geeft doorgaans advies aan de huurder over wat de huurder zelf kan doen zoals water drinken en zonwering aanschaffen. De klachten leiden nog niet tot een structurele hitteaanpak door de woningcorporatie. Meer dan 30 respondenten gaven voorstellen voor het vervolg. Er is grote behoefte aan meer kennis. Ook in het spreekuur blijkt dat corporaties graag informatie willen delen. Zo stelt WBO Wonen een flyer op voor bewoners ‘wat te doen bij hitte’. Brabant Wonen bracht dit filmpje in dat zij bewoners sturen die klachten hebben.

De Bouwsteen Corporaties en Klimaatadaptie: Hittestress vind je hier.

In de middag kwam een groepje van bijna dertig deelnemers bijeen voor de excursie in Nijmegen. Ingrid Links (GGD Gelderland-Zuid) ging in op hitte en gezondheid. Wat is hittestress en wie zijn kwetsbaar voor de gezondheidseffecten van hitte? Door de samenwerking met woningcorporaties kan de GGD meer mensen bereiken met de boodschap hoe bewoners kunnen handelen bij een hittegolf. Ook de corporaties hebben voordeel bij samenwerken. De GGD heeft kennis over de gezondheidseffecten en kan ook meedenken over hoe het opwarmen van woningen kan worden voorkomen. Ilse Kemper (stagiaire van GGD Gelderland-Zuid) ging in op de resultaten van haar onderzoek Hittepreventie en gezonde verduurzaming van vijf senioren woonzorg gebouwen van Talis. Zij interviewde alle belanghebbenden van vijf senioren woonzorg gebouwen van Talis en zette de maatregelen op een rij. Ilse: ‘Rond de gebouwen is veel buitenruimte die nog weinig wordt benut. Het inwisselen van tegels voor planten en bomen en het plaatsen van bankjes, er is zoveel nog mogelijk om de leefomgeving van senioren gezonder in te richten’.

Madeleen Helmer (Klimaatverbond) deed een oproep aan corporaties om de jaarcyclus van hitte te benutten. ‘Maak in het voorjaar een plan, voer dat uit in de zomer en stel dat bij in de winter. Benut de kennis en activiteiten van organisaties zoals Het Nederlandse Rode Kruis en locale partners zoals de GGD en gemeente om samen dit plan uit te voeren. Zet gezamenlijke inkoop van zonwering op, dat wordt een basis voorziening die van groot belang is om zon te weren. Maar investeer ook in goede ventilatie en zoek naar een optimum bij woningisolatie.’

Ton Verhoeven (gemeente Nijmegen) toonde alle kaarten die Nijmegen heeft op het gebied van klimaatadaptatie. ‘Door deze kennis via kaarten te delen, wordt het nemen van maatregelen goed onderbouwd. Zo heeft Nijmegen een ‘groennormkaart’ gemaakt. Vanuit dit inzicht bouwde Nijmegen tien pleinen om naar parken van meer dan 5000 m2. De WHO-richtlijn, dat elke bewoner binnen 300 meter afstand van diens huis tenminste 5000 m2 gemeenschappelijk groen heeft, helpt hierbij.’

Marjolein Meijer (Talis) sloot de presentaties af. Marjolein: ‘Klimaatadaptatie is één van de vijf pijlers van ons duurzaamheidsbeleid. Dat duurzaamheidsbeleid raakt meteen aan de woonsituatie van onze huurders. Onze kerntaak is dat onze huurders goed en betaalbaar wonen, in fijne wijken. Nu we in Nederland steeds vaker de negatieve effecten van klimaatverandering ervaren, zoals hitte en wateroverlast, komen er ook nieuwe woonuitdagingen op ons af. Huurders en Talis ondervinden de nadelige gevolgen als we ons niet aanpassen aan het veranderde weer. Maar die uitdagingen zijn complex en vragen veel samenwerking. Daarom is het ook zo goed, dat we dit soort sessies organiseren met verschillende partijen aan tafel: we kunnen dit niet alleen. Het vraagt betrokkenheid van veel verschillende partijen, investeringen en een lange termijn perspectief dat heel anders is dan we gewend zijn.’

‘De Hofjesbuurt bloeit op!’

We bezochten de Hofjesbuurt. De gemeente Nijmegen en woningcorporatie Talis werken hier samen aan het verbeteren van de buurt. Talis renoveerde 192 portiek- en 87 eengezinswoningen tot moderne woningen die weer 50 jaar mee kunnen. De balkons zijn vergroot, de woningen hebben een nieuwe keuken, vernieuwde badkamer, verbeterde ventilatie en de schil van de woning (vloer, dak, gevel en glas) is geïsoleerd. Er is triple glas toegepast. Op de daken liggen 1.380 zonnepanelen. Er is een zonneboiler geïnstalleerd in de eengezinswoningen. De investering was gemiddeld €51.000,- . De bewoners besparen op woonlasten door een lagere energierekening. De woningen hebben nu een label A+. De portiekwoningen kregen 32 nieuwe toegangsportalen. Het hekwerk van balkons en schuttingen zijn vernieuwd. De buurt is typische jaren 50 met negen hofjes. De gemeente vernieuwde de riolering en bestrating. In 2020 is een tuinplan uitgevoerd met veel groen in de omgeving rond de woningen. De hemelwaterafvoer van de appartementen is losgekoppeld van de riolering. Het water wordt via de straat afgevoerd naar gloeiende groene greppels ofwel wadi’s.  Zo komt er minder water in het riool en komt het ten goede aan het groen. Het is mooi om te beleven hoe projectleider Clemens Nolten en projectmanager Hillina Nijkamp trots zijn op dit prachtige voorbeeld.

Marlou Boerbooms dankt Talis, de gemeente Nijmegen, GGD Gelderland-Zuid en het Klimaatverbond voor deze inspiratie. Lennart Zwijsen (Mooiland) dank voor de foto’s verwerkt in onderstaande impressie. Samen Klimaatbestendig dank voor het mogelijk maken van deze excursie. 

Koken op inductie: bewoners zijn enthousiast

Op 1 juli in de Groene Huisvesters sessie ‘Koken op inductie’ bogen ruim 30 corporatie experts zich over de aanpak om over te stappen van koken op gas naar inductie. Marlou Boerbooms heette iedereen welkom. Rob van den Bogaard (Alwel) ging in op het technische deel met de aanpassingen in de woning om koken zonder aardgas mogelijk te maken. Woningcorporatie Alwel geeft bewoners de keuze of en wanneer zij willen overstappen naar koken op inductie. De bewoner kan hiertoe een verzoek indienen. Via een flyer informeert de corporatie de bewoner.

Woningen die vrijkomen voor verhuur, de zogenaamde mutatiewoningen worden meteen gereed gemaakt voor koken op inductie. De corporatie dient bij het netwerkbedrijf Enexis een aanvraag in om de capaciteit van de aansluiting van de woning te verhogen. Standaard hebben de meeste woningen een 2×25 Ampère aansluiting ook wel een 2-fasenaansluiting genoemd. Bij elektrisch koken leidt meer vermogen of capaciteit tot meer kookcomfort. Enexis wordt gevraagd 3×25 Ampère ofwel een 3-fasenaansluiting te maken. Zij moet hiervoor een 3-fasenmeter plaatsen. Soms moet het netwerkbedrijf de hoofdzekering vervangen. Is de huidige kabel in de straat onvoldoende zwaar, dan moet het netwerkbedrijf ook de kabel in de grond vernieuwen. Dit kost tijd. Om voortgang te houden, past Alwel de meterkast en leidingen in de woningen aan. Het netwerkbedrijf kan later de 3-fasenaansluiting installeren. Alwel neemt de kosten voor haar rekening van het aanpassen van de meterkast en de leiding naar de keuken. Wanneer de woning al op een warmtenet is aangesloten dan verwijdert het netwerkbedrijf de gasleiding en gasmeter. Wanneer de woning aardgasvrij wordt dan vervallen de kosten voor vastrecht van het gas. Dat maakt het aantrekkelijker. Het netwerkbedrijf rekent standaardkosten voor deze werkzaamheden. Bij eengezinswoningen is dat € 752,55 inclusief BTW en bij hoogbouw € 217,26 per aansluiting. Voor het verhogen van een 2- naar een 3-fasenaansluiting rekent zij € 260,14 inclusief BTW. In deze gevallen maakt Alwel gebruik van de Stimuleringsregeling Aardgasvrije Huurwoningen (SAH). Onderhandeling met het netwerkbedrijf heeft in voor de flats in Moerwijk een forse besparing op de verwijderingskosten opgeleverd. Gemiddeld kost het overzetten zo’n 800 euro incl. BTW per woning. Ook deze kosten komen voor rekening van Alwel. Tips van Rob van den Bogaard aan de deelnemers: ‘Ga vroegtijdig in gesprek met het netwerkbedrijf. Honoreer die bewoners die willen overstappen, maar zorg ervoor dat zij niet te lang moeten wachten op de overstap. Daarvoor heb je het netwerkbedrijf nodig maar wij brengen de woning al vooraf gereed zodat het werk van het netwerkbedrijf daarop naadloos aansluit. Het mutatie moment benutten is ook aan aanrader, zo kan je de woning aanpassen wanneer deze leeg is’.

Perry van Happen (WonenBreburg)ging in op de beleidskeuzen en de samenwerking met bewoners: ‘Bewoners die elektrisch koken, zetten een stap naar CO2-neutraal wonen. Het is een maatregel waarvan je geen spijt krijgt. Wat de warmtebron van de toekomst ook wordt, elektrisch koken is altijd onderdeel van aardgasvrij of CO2-neutraal wonen. De werkzaamheden zijn op elk moment, individueel of planmatig, uit te voeren. Elektrisch koken kan op verzoek van de bewoner, bij mutatie wanneer een woning wisselt van huurder, maar ook in combinatie met onderhoud en renovatie. Een corporatie kan hierin keuzen maken. Koken op inductie is voor bewoners gezonder, omdat er minder verbrandingsgassen vrijkomen. Het is veiliger, omdat bewoners minder risico lopen op brandwonden.Voor het meekrijgen van de bewoners, werken Wonen Breburg en Alwel samen met bewoners. Het helpt om in de wijk huurders met ervaring als contactpersonen in te zetten. Zo zijn er bij appartementen contactpersonen per etage. Bewoners zijn enthousiast over de overstap, ook ouderen vinden het een meer veilige en comfortabele manier van koken. Perry: ‘Als corporatie zijn wij er voor bewoners met een kleine portemon­nee. Een lagere energiere­kening draagt bij aan betaalbare woonlasten. WonenBreburg heeft duizenden woningen die verwarmd worden via het warmtenet vanuit de Amercentrale. De meeste bewoners koken echter nog steeds op aardgas. Door over te stappen op elektrisch koken, kunnen deze woningen van het aardgas af. Het voordeel voor de bewoner is dat deze niet langer vastrecht betaalt voor aardgas. Hier gaat verduurzamen en lagere woonlasten hand in hand. De corporatie kan gebruikmaken van de subsidie Stimuleringsregeling Aardgasvrije Huurwoningen. Het helpt corporaties om de duurzaamheidsdoelen sneller te halen.’ Tips van Perry van Happen: ‘Heb aandacht voor wat de bewoners willen. Zo organiseerden wij kookworkshops met Liesbeth Faglia die veel ervaring heeft ook doelgroepen met een niet Nederlandse achtergrond. Door samen te koken, kan je laten zien dat inductie prima werkt.’

Marlou Boerbooms sluit af door iedereen veel succes te wensen: ‘Werk met corporaties samen per netwerkbedrijf. Dat loont en je leert van elkaar.’

De Bouwsteen energiebesparing in prestatieafspraken: Koken op inductie vind je hier.

Duurzame wijk met Buurtwarmtepomp

Op 10 juni organiseerde Groene Huisvesters de digitale sessie ‘Duurzame wijk’. In Culemborg is de ecologische wijk Eva-Lanxmeer. Deze wijk uit 2009 telt 200 woningen waarvan een kwart huurwoningen van KleurrijkWonen. De bewoners, huurders en eigenaar-bewoners delen auto’s, hebben een gemeenschappelijke tuin en creëren een groene leefomgeving. De woningen zijn bijzonder goed geïsoleerd. Samen met de bewoners is een warmtetransitieplan gemaakt om de wijk aardgasvrij te maken. Thermo Bello, het wijkenergiebedrijf is in eigendom van de bewoners, voorziet de woningen van warmte via een lokaal warmtenet. Een aantal woningen gebruiken voor warmtapwater nog gas en daarvoor worden nu alternatieve oplossingen gezocht.  

Dit voorbeeld waarbij eigenaar-bewoners en huurders samenwerken, inspireerde KleurrijkWonen en de gemeente Culemborg om aan de slag te gaan met wijk Voorkoop. Deze wijk telt 1300 eengezinswoningen uit de jaren 80. Het is een zogenaamde ‘bloemkool’-wijk met woonerven die groepjes woningen ontsluiten. De wijkopbouw is ‘gespikkeld’ dwz dat huurders en kopers door elkaa wonenr. Sommige kopers hebben als voormalige huurders de huurwoning gekocht. De meeste bewoners hebben geen grote financiële buffer om te investeren in het aardgasvrij maken van de woning.  

Het participatieproces om samen met de bewoners tot een Warmte-Transitie-Visie voor de hele wijk te komen is vorig jaar opgestart. Parallel daaraan is samen met de bewoners een aanvraag in het kader van de regeling Programma Aardgasvrije Wijken uitgewerkt en ingediend. Deze aanvraag is gebaseerd op het concept van de buurtwarmtepomp waarbij 100% duurzaam opgewekte Hoge-Temperatuur-warmte wordt geleverd door middel van een coöperatief warmtenet (het z,g, Deense model).

Bij het concept met de buurtwarmtepomp wordt het aardgasvrij maken losgekoppeld van de reductie van de warmtevraag. Er wordt dus uitgegaan van een ongewijzigde warmtevraag en zeer beperkte aanpassing van de technische installaties. Er zijn dus geen isolatiemaatregelen nodig om de woningen aardgasvrij te maken. Echter dit is geen pleidooi om niet te hoeven isoleren! Maar door deze loskoppeling kan uitgegaan worden van een andere fasering. Eerst het aardgasvrij maken van de woning en daarna op een natuurlijk en zelf gekozen moment, zoals bij mutatie, de warmtevraag en daarmee de energierekening reduceren. Deze andere fasering zorgt voor een hele andere stemming en sfeer tijdens bewonersavonden. De weerstand tegen de energietransitie neemt af en het aardgasvrij maken van woonwijken met 100% draagvlak wordt realistisch.

De link naar het filmpje De buurtwarmtepomp vind je hier.

Belangrijker dan de techniek is de vrije keuze die de bewoner heeft om aan sluiten op de buurtwarmtepomp. Inzet is dat de woonlasten gelijkblijven. Eigenaar-bewoners moeten echter wel investeren in de aansluiting op een buurtwarmtepomp. Tijdens de eerst bewonersavond vroeg een van de eigenaren naar het bedrag dat hiervoor nodig was. Dit was nog onbekend waarop bewoners afhaakten. Niek Habraken, KleurrijkWonen: ‘Onze leerles is om vooraf het huiswerk te doen. Wij hebben becijferd dat de aansluiting €15.000,- per woning wordt. De energielasten blijven gelijk. Via de aanvraag als proefproject proberen wij de investering voor eigenaren te beperken. Onze tweede leerles is om de ervaring uit eerdere gesprekken te benutten voor het verbeteren van het overleg. Doordat we per woonerf een klein groepje bewoners spreken, hebben we nu na 15 van dit soort bijeenkomsten een echte goede aanpak ontwikkeld. Het is belangrijk te luisteren en samen te werken met de eigenaar-bewoners. De afweging als corporatie wordt daardoor ook scherper. Het ontzorgen van de bewoners is belangrijk. Omdat de buurtwarmtepomp eigendom wordt van de wijk, is eigenaarschap ook bij bewoners nodig. Dat lukt alleen als je daarover samen het gesprek aangaat’.

Foto Paddepoel Energiek, De bouwsteen Prestatieafspraak: Aardgasvrije wijkaanpak vind je hier.

De corporaties die deelnamen aan het digitale spreekuur zijn allen bezig een met aardgasvrije wijkaanpak. Zij waarderen de kleinschalige oplossing met een buurtwarmtepomp voor en door bewoners. Een lokale duurzame bron spreekt aan. In een wijk met eengezinswoningen is het vinden van betaalbare oplossingen een uitdaging. Marlou Boerbooms dankt Niek Habraken voor het delen van dit voorbeeld.

Het klimaatakkoord in prestatieafspraken

Op 6 mei namen 14 deelnemers deel aan een digitale spreekuur van Groene Huisvesters. Het klimaatakkoord in prestatieafspraken leverde veel gespreksstof  op om prestatieafspraken concreet, wederkerig en motiverend te maken. Vooraf ontvingen de deelnemers inspirerende voorbeelden van mooie samenwerking tussen gemeenten, huurdersorganisaties en corporaties. De bouwstenen energiebesparing in prestatieafspraken zijn hier te vinden: Pauline Poeze, die vanuit Aedes meewerkte aan het Startmotorkader, nam deel aan het spreekuur evenals Bastiaan van Perlo namens de Woonbond. Beiden hebben bijgedragen aan de bouwstenen en deelden de mooie voorbeelden. Het Startmotorkader maakt het voor bewoners van corporaties aantrekkelijk om over te stappen van een traditionele verwarming op aardgas naar een aansluiting op een collectief warmtesysteem. Het uitgangspunt is dat de gemiddelde huurder niet meer gaat betalen voor aansluiting op een warmtenet dan voor de gasrekening. Vanuit Twente namen een deelnemer van de gemeente, huurdersorganisatie en corporatie deel. Zij werken samen aan een nieuw set afspraken. Ook de overige deelnemers vanuit de corporaties zijn bezig met de volgende ronde afspraken. In de vragenronde haalden we drie vragen op.

Betrekken bewoners
Een mooi voorbeelden wordt toegelicht in de bouwsteen ‘Prestatieafspraak energiebewust gedrag’. In Dronten geven energiecoaches, opgeleid door de Woonbond, bespaaradvies aan bewoners. Natuur en Milieu Federatie Flevoland is de spil waarmee de gemeente, huurdersorganisatie en corporatie samenwerken. Zij lenen energiemonitors uit aan bewoners en helpen bij het nemen maatregelen. Eenergiebesparen leeft in de gemeenschap dankzij het uitdragen van mooie verhalen via social media. De bouwsteen ‘Prestatieafspraak Huurdersorganisaties beheren eigen budget’ toont aan dat bij huurdersorganisaties energiebesparing hoog op de agenda staat. Zij zetten het budget in op lagere woonlasten door ledlampen, zonnepanelen, advies en hulp bij onderhoud dat voor rekening van de huurder komt. Het Startmotorkader gaat ook in hoe je bewoners betrekt bij de wijkaanpak. Het doel is om te komen tot een gelijk aanbod voor eigenaar-bewoners en huurders om aan te sluiten op een warmtenet. 

Monitoring

Meten is weten maar het begint met een goede definiëring van wat je wilt bereiken. CO2 reductie is het doel van het Klimaatakkoord. Huurdersorganisaties willen graag afspraken maken dat investeren in energiebesparende maatregelen niet leidt tot hogere lasten. Zij willen dit vastleggen in de prestatieafspraken. Het monitoren van de huur en energielasten na een investering in maatregelen, geeft zicht of de afspraken behaald worden. In de bouwsteen ‘Prestatieafspraak Aardgasvrije wijkaanpak’ wordt Groningen belicht. Zij monitoren de werkelijke energieverbruiken. Dit ligt vast in de afspraken. Het bevalt goed. Ook in Amsterdam en andere steden is dit nu de meetlat. Definities over CO2 neutraal wonen dienen eenduidig te zijn. Aedes zette dit op een rijtje en dat vind je hier. Goede monitor start aan de voorkant van het proces waardoor duidelijk wordt welke doelen je wilt bereiken en hoe je dit meet. De Alliantie deelde de ervaring dat een goede uitvoering aandacht verdient. Zo beoordelen zij de kierdichtheid na uitvoering van maatregelen en doen metingen naar de werking in de praktijk. Dit helpt echt om te besparen.

 

De bouwsteen Prestatieafspraak Klimaatadaptatie vind je hier.

Tips voor prestatieafspraken

De laatste vragen waren welke thema’s moet je echt opnemen in prestatieafspraken en welke tips geven we elkaar mee. Het advies is om over meerjaren prestatieafspraken te maken en daarnaast een jaarschijf. Besteed tijd aan een gezamenlijk proces om met de gemeenten, corporaties en huurdersorganisaties te komen tot een gedeelde ambitie. Zorg dat je dezelfde taal spreekt en spreek af hoe je samen de doelen bereikt en hoe je deze meetbaar maakt. Monitor werkelijk energieverbruik en geldbesparing. Respecteer ieders rol. Zo is de gemeente trekker van het warmtetransitieplan per wijk en de warmtenetten. Huurdersorganisaties en corporaties zijn volgend. Loopt de corporatie daarin voorop dan is er meer kans dat dit leidt tot hogere aansluitkosten. Zo blijkt uit de praktijk. Maak concrete afspreken over thema’s waar je elkaar bij nodig hebt zodat de afspraken wederkerig zijn. Klimaatadaptatie is een mooi voorbeeld. In Zwolle geeft de gemeente de corporaties bij elk renovatie en nieuwbouwplan advies hoe dat plan klimaatadaptiever wordt. De bouwsteen ‘Prestatieafspraak Klimaatadaptatie’ gaat in op dit inspirerende voorbeeld. Ook op pilots en over nieuwe thema’s zoals circulariteit zijn goed wederkerige afspraken te maken. Je hebt elkaar hard nodig om draagvlak te krijgen maar ook bijvoorbeeld om materialen stromen opnieuw in te zetten. De bouwsteen ‘Prestatieafspraak Databank bouwmaterialen’ laat dit goed zien. In de Haaglanden worden regionaal samengewerkt en ook dat is een tip. Zo trekken de corporaties samen op bij de afspraken over het programma dat zij uitvoeren om te verduurzamen. Maar ook bij het omzetten van kookgas naar koken op inductie. Kortom inspiratie, ervaring en kennis voldoende. Het was mooi om dit uit te wisselen!

Jullie allemaal bedankt voor je inbreng!!