Tuinen, hoe komen we samen tot een groene wijk?

Hoe kantelen we de verstening en zorgen we voor meer groen in de woonomgeving? Hoe betrekken we bewoners bij de inrichting en onderhoud van tuinen? En hoe vergroten we de biodiversiteit? Dit zijn de belangrijkste vragen voor corporaties. Zo blijkt uit de enquête Tuinen van Groene Huisvesters. In de bouwsteen Tuinen verzamelde Groene Huisvesters een aantal mooie voorbeelden. Graag delen wij opnieuw een mooi voorbeeld vanuit Amsterdam.

Meer groen en minder steen in Tuindorp Oostzaan is het motto van de samenwerking van Ymere, de bewoners, Amsterdam Rainproof, hoveniers en anderen. Tuindorp Oostzaan is een karakteristiek vooroorlogs wijkje met sociale huurwoningen. In de loop van de jaren is het wijkje steeds meer versteend. De smal opgezette straatjes liggen lager dan de omliggende omgeving. Na een hevige regenbui is er kans op wateroverlast. Door het vergroenen van de tuin kan regenwater in de grond zakken. Dit voorkomt dat regenwater naar lagergelegen delen van de wijk stroomt en wateroverlast veroorzaakt. 

Mike Bonsen, sociaal wijkbeheerder van Tuindorp Oostzaan vervult een sleutelrol in de wijk. Hij is het aanspreekpunt voor de bewoners en werkt met hen samen aan sociale leefbaarheid. Hij is niet alleen het luisterend oor en oog maar werkt ook met de bewoners samen. Een groenere leefomgeving vergroot de sociale leefbaarheid. Bijkomend voordeel is dat door de tuinen te vergroenen bewoners bijdragen om wateroverlast in de wijk te voorkomen. Marjan Kootwijk, specialist groen van Ymere is betrokken vanuit haar rol. Corporaties hebben veel kansen om tuinen te vergroenen en samenwerking met de gemeente en huurders helpt hen daarbij. 

Marjan Kootwijk en Mike Bonsen delen de ervaring opgedaan in Tuindorp Oostzaan met de tuinen. Zij gaan in op de vraag hoe komen we samen tot een groene wijk. 

Mirko van Ingen, Amsterdam Rainproof gaan in op de rol van de gemeente. Zij helpt de huurders bij het wippen en het gratis afvoeren van tegels. Deze tegelservice wordt gewaardeerd door bewoners. De samenwerking met de corporatie is zo positief ontvangen door zowel de corporatie als de bewoners als de gemeente dat deze in de toekomst wordt uitgebouwd. Leer van de oplossingen die in Amsterdam zijn uitgetest.

Marlou Boerbooms gaat in op de start van de Tuinengroep voor corporaties. Op 29 juni is de Kick-off van deze Tuinengroep. Met deze groep corporaties ontwikkelen we tools om tuinen te vergroenen. Heb jij interesse in deelname in deze Tuinengroep, sluit je aan op 26 mei!

 

Circulair renoveren, Bavodorp Haarlem

Hester ten Zijthoff, Ymere deelt de ervaring met de circulaire renovatie van Bavodorp, een buurt in Haarlem bestaande uit 288 vooroorlogse woningen. De renovatie omvat onder andere het vernieuwen van de funderingen en het energiezuinig maken van de woningen. De toegepaste circulaire maatregelen richten zich op het inventariseren van de mogelijkheden van hergebruik van ‘geoogste’ materialen uit de bestaande woningen en het toepassen van nieuwe materialen met een lange levensduur:

  • De goede hout balken van de begane grondvloer wordt hergebruikt voor de gordingen, muurplaten en de slapers rond de dakkapellen.
  • De uitbouwelementen en dakkapellen zijn gemaakt van geacetyleerd hout (zgn. Accoya) en lokaal geproduceerd. Ook de inhaakkozijnen zijn van Accoya. Deze bouwelementen zijn demontabel, wat ten goede komt aan de herbruikbaarheid.
  • Toepassen van circulair beton, dat voor 30% uit hergebruikt betongranulaat bestaat.
  • Hergebruik van de oude betonnen dakpannen door deze te vergruizen en te vermengen met de vrijgekomen grond ten behoeve van de uitbouwen. Het mengsel wordt gebruikt als werkvloer onder de nieuwe funderingen. Doorgaans wordt voor de werkvloer schuimbeton of tempex gebruikt. De bergingen komen op de oude betonnen fundering.

Een materialenpaspoort, verankerd in het toegepaste BIM-model, borgt informatie over – en herkomst van de gebruikte materialen voor de lange termijn. Een NIBE-milieuclassificatie is als maatstaf gebruikt voor het meten van de milieubelasting van toegepaste nieuwe materialen.

In Bavodorp is aandacht voor klimaatadaptatie. De bergingen en de uitbouw van de woningen hebben een groen dak met sedum beplanting. Op de uitbouw zijn zonnepanelen geplaatst. Voor een maatregel tegen droogte en de lage grondwaterstand zijn infiltratiekratten geplaatst voor de afvoer van het hemelwater op eigen terrein. De scheidingsmuurtjes zijn vervangen door haagjes. De gemeente Haarlem onderzoekt of in de omgeving meer bomen aangeplant kunnen worden. Ymere biedt bewoners de mogelijkheid om aan de achterzijde van de woningen zonneschermen te installeren. Ymere staat met dit inspirerende project in de etalage van Platform31 voor een circulaire en klimaatbestendige renovatie.

C-creators en TU Delft werken met Ymere aan het Handboek circulair renoveren, in opdracht van het Ministerie van BZK en Provincie Noord-Holland. Wouter van Twillert en Merel Stolker presenteren de belangrijkste lessen uit het Handboek.

Circulaire en klimaatbestendige renovatie

Renovatie

Het opvangen van water draagt bij aan een meer gezonde, groene en leefbare woonomgeving. Onder andere hoe woningen in een gebied met wateroverlast door extreme buien, meerwaarde krijgen door het water te benutten. 

Tom Bergevoet, temp architecture presenteerde het boek ‘Het gebouw als watermachine, de BNA – Stad x Klimaat’. Het boek gaat in op oplossingen om bestaande corporatie woningen een nieuwe levenscyclus te geven, inspelend op het veranderende klimaat. Dit kan met eenvoudige ingrepen, zoals het toevoegen van regentuinen en zonwering. Een blauwgroen dak en het upgraden van de installaties dragen bij.

Marcel Grootenboer, de Alliantie en Eric Leijten, Logchies gingen in op de renovatie van 124 appartementen aan het Staalmanplein. De portiek-etage woningen uit de jaren 50 hebben een tweede leven gekregen. Het gebouw is gerenoveerd in plaats van gesloopt en nieuw gebouwd. Hierdoor is 25% CO₂-r bespaard. De woningen hebben energielabel B dankzij isolatie van gevels, vloeren en daken, het installeren van zonnepanelen en het aansluiten van de verwarming op het lokale warmtenet.

De Alliantie staat met dit inspirerende project in de etalage van Platform31 voor een circulaire en klimaatbestendige renovatie.

Duurzame mobiliteit

In Uden is een heel mooi en navolgbaar initiatief van duurzame mobiliteit. De gemeente Uden, AreaWonen en IBN vormen de coöperatie ‘Uden Duurzaam op Weg’. Zij bieden tegen een zo laag mogelijk tarief elektrisch deelauto’s aan buiten werktijd. Voor de corporatie is deelname aan ‘Uden duurzaam op weg’ voordelig. De bedrijfskosten van het wagenpark voor AreaWonen daalden met 50% ten opzichte van het oude systeem met een kilometervergoeding. De declaraties voor zakelijk verkeer met een eigen auto zijn gehalveerd. Medewerkers reizen meer samen en vaker met een elektrische auto. Het aandeel fossiele brandstof van de bedrijfsauto’s is gehalveerd. Ook particulieren maken dankbaar gebruik van een elektrische deelauto buiten kantoortijden. Huurders doen er hun voordeel mee. Het resultaat stemt tot volle tevredenheid. Bedrijven sluiten zich aan als lid van de coöperatie.

Jan van Vlijmen, de gemeente Uden ging in op ‘Uden duurzaam op weg’, waarom de gemeente dit initiatief nam en hoe de organisatie is ingericht.

John Sleegers, AreaWonen deelde de ervaring van medewerkers en de bewoners van AreaWonen.

Frank Nienhaus, Goodmoovs, lichtte de techniek achter de deelauto’s toe. Deze techniek maakt dat de deelname aan ‘Uden duurzaam op weg’ simpel en aantrekkelijk is.

 

In het boekje Corporaties en duurzame mobiliteit wordt Uden duurzaam op weg gepresenteerd als een van de 12 mooie voorbeelden waar corporaties ervaring opdoen met duurzame mobiliteit. Uden duurzaam op weg was winnaar van de Award nationale deelauto.

Circulaire sloop

Tijdens deze sessie  met 80 deelnemers presenteerden Gerrolt Ooijman en René Plaggenburg vanuit Wonion en Dusseldorp hoe corporaties kunnen bijdragen aan het sluiten van de materialen cirkel en meer circulair werken. Dit leverde mooie gesprekken op met voorbeelden hoe je  huurders, collega’s en de ketenpartners bij kunt betrekken.

Gerrolt Ooijman, directeur-bestuurder ging in op hoe Wonion werkt aan circulariteit. Hoe betrekken zij huurders en dragen zij bij aan de acceptatie van tweedehands materialen. Hoe betrekken zij collega’s en werken zij hier samen aan in de keten. Wonion werkt samen met Insert om massa te maken en materialen toe te passen bij onderhoud, renovatie en nieuwbouw. Lees meer over de drive en aanpak van Wonion in dit artikel op de website van de Circulaire Bouweconomie.

Hoe ga je van nieuwbouw naar vernieuwbouw en hoe verander je de manier van denken en kijken om een structurele verandering te maken?

René Plaggenburg, directeur Dusseldorp Infra sloop en Milieutechniek en voorzitter van de coörperatie Insert, vertelde hoe materialen opslagplaatsen helpen bij het sluiten van de materialen cirkel. Deze zogenaamde hubs, voor bijvoorbeeld plafonds, sanitair, hout of deuren worden gevoed met bouwmaterialen afkomstig van onder andere corporaties. Corporaties nemen daarnaast materialen af die opnieuw toegepast worden. Het start bij circulair slopen en een samenwerking in de keten die ervoor zorgt dat de materialen weer goed gebruikt worden.

De Isolatie uitdaging


De Utrechtse corporaties Mitros en Portaal deelden de ervaringen opgedaan in de Isolatie Uitdaging. In 2019 organiseerden Mitros, Portaal en Bo-ex deze challenge voor productinnovatie onder het motto Ieder Huis een nieuwe jas. Hoe kom je tot ondernemend samenwerken waarbij je een innovatie samen verder brengt naar de fase van ‘we gaan het samen, opdrachtgever en opdrachtnemer, daadwerkelijk uitvoeren in grotere volumes?’

Michel de Graaf, Mitros presenteerde het proces van de Isolatie Uitdaging. Waarom is deze challenge georganiseerd? Wat betekent het op gang helpen van productinnovatie voor de rol van de corporatie én de aanbieders? Hoe verloopt de samenwerking en wat kunnen we van de Isolatie Uitdaging leren. En hoe voorkomen we een challenge moeheid bij leveranciers en aanbieders?

Lees hier meer over de resultaten van de Aerofill Wall van de Takkenkamp Groep die bij een proefwoning van Portaal in Amersfoort werd getest!

Annemieke van Doorn, Portaal en Marcel van Haren, Takkenkamp deelden de ervaringen bij de uitvoering van één van de prijswinnende producten. Hoe kom je samen tot doorontwikkeling van het product, welke Kritische Prestatie Indicatoren zijn benoemd en wie neemt welke risico’s?

EU-Fondsen benutten


De fondsen vanuit de Europese Unie bieden diverse kansen voor corporaties om huurwoningen te verduurzamen. EU-fondsen legden de nadruk op innovatie maar nu lijkt er ruimte te komen voor renovatie. Het nieuwe Corona-herstelfonds waaruit Nederland mogelijk 5,6 miljard ontvangt, is hierin interessant. Een volgend Kabinet zal besluiten hoe deze middelen ingezet worden. Aedes zet hierbij in op een grootschalig isolatieprogramma.
Robin van Leijen, namens Aedes lobbyist in Brussel is goed ingevoerd en deelde de mogelijkheden om EU-fondsen te benutten.


Een mooi voorbeeld van een succesvolle EU toekenning is een project van AreaWonen. 

Groene Huisvesters Academie 2021

Met trots presenteren we het programma voor 2021 waarin Groene Huisvesters maar liefst 21 inspirerende sessies zal organiseren waarvoor u zich kunt aanmelden. De aanmeldlinkjes staan op onze website en ook op de Aedes agenda. Je kunt voor de eerste twee sessies ook klikken op de linkjes die hieronder zijn opgenomen onder de titel van de sessie.

We trappen het jaar af op 20 januari 2021 met een sessie in het thema ‘Meters maken!, Energiemonitors voor huurders’. OFW uit Dronten deelt haar ervaring met energiemonitors en samenwerken met huurders. De huurders uit de Noord-Oost Polder hebben relatief de laagste energielasten! De Regeling Reductie Energieverbruik Woningen helpt huurders evenals de samenwerking met het energieloket. Quintens presenteert hoe corporaties kunnen meedoen met Meters maken!

Op 27 januari lichten we Circulariteit door samenwerking in de keten uit via een mooi Project van Talis in de ‘Vorstenkamp’. Haico van Nunen, Lector duurzame renovatie, Hogeschool Rotterdam gaat in op zijn bevindingen over samenwerking in de keten aan circulariteit. Verzilver de kansen en sluit aan bij deze sessie!

Mocht in de loop van het jaar fysieke bijeenkomsten weer mogelijk worden dan gaan we dat zeker doen. Degenen die zich hebben aangemeld voor een online sessie in de ochtend stellen we in de gelegenheid om in de middag het mooie voorbeeld te bezoeken. Wij houden je op de hoogte!

Dit jaar staan de thema’s Circulariteit, Klimaatadaptatie, Bewoners en Innovatie centraal. De 21 sessies zijn op basis van deze thema’s ingericht en samengesteld. We kijken er naar uit u weer te verwelkomen bij onze sessies.

EU fondsen benutten voor verduurzamen woningen

De Europese Unie stelt fondsen en leningen beschikbaar voor het verduurzamen van de sociale huurwoningvoorraad. Robin van Leijen, namens Aedes lobbyist in Brussel deelde tijdens een inspirerende online bijeenkomst de mogelijkheden voor Corporaties.

Het fondsenlandschap vanuit de Europese Unie is volop in ontwikkeling. De nadruk voor EU-fondsen lag eerder op innovatie maar sinds dit jaar is er ook ruimte voor renovatie. De EU stelt eens per 7 jaar een nieuw Meerjarig Financieel Kader op. Het huidige kader liep van 2014 tot 2021. In oktober 2020 is de European Greendeal aangekondigd en het Corona Herstelfonds. Op dit moment is nog niet bekend of Nederland het Corona Herstelfonds zal inzetten voor het verduurzamen van woningen. U kunt de lobby hierin ondersteunen door zich te melden bij de Gemeente waarin u actief bent en aan te geven dat u graag aan de slag wilt met het Corona Herstelfonds voor het verduurzamen van woningen. 

De Green Deal Call kan worden ingediend in januari 2021 en accepteert projectvoorstellen die naar verwachting relatief snel tastbare en zichtbare resultaten opleveren met concrete oplossingen.

The Affordable Housing Initiative: Koplopers gezocht!
Robin roept corporaties op om mee te doen aan The Affordable Housing Initiative. Er komen middelen beschikbaar voor 100 proeftuinwijken. Wijken die kans maken in dit programma zetten in op renovatie, een integrale benadering van duurzaamheid en betrokkenheid van bewoners. Start uitvoering na 2022. Heeft jouw corporatie een koploper project en heb je interesse, mail naar naar: r.vanleijen@aedes.nl

Marlou Boerbooms bedankt Robin van Leijen Groene Huisvesters voor het heldere verhaal en de ruim 60 deelnemers voor hun aanwezigheid. Op 24 februari is er een nieuwe sessie van Groene Huisvesters over dit thema met de laatste informatie over de indiening en voortgang van de stimuleringsfondsen. Aedes biedt bovendien de mogelijkheid aan tot ondersteuning. Groene Huisvesters maken gebruik van EU-regelingen en zij delen graag de kennis.