Tag Archief: groene huisvesters

Digitaal spreekuur: kennis en inspiratie duurzame mobiliteit komen samen

Het eerste digitale spreekuur van Groene Huisvesters smaakt naar meer. Op 22 april spraken Jos Thomaes, green mobility partner en Marlou Boerbooms met corporatie-experts over duurzame mobiliteit. Vooraf ontvingen deelnemers het Inspiratieboekje Woningcorporaties en duurzame mobiliteit dat door Jos en Marlou is gemaakt in opdracht van de Provincie Zuid-Holland.

In het groepje Woonwerkverkeer lichtte Veronique van Trirum de aanpak van Eigen Haard toe. Onder het motto ‘Ik kies en reis bewust’ worden collega’s betrokken en gestimuleerd in het maken van een bewuste keuze voor mobiliteit. De pilot met een mobiliteitspas biedt flexibele mogelijkheden in mobiliteit en geeft inzicht in het reisgedrag. De reis die wordt gemaakt, wordt vergoed. De pilot met gebruik van een (elektrische) fiets voor woon-werkverkeer start zodra het werken op kantoor weer mogelijk is. Harrie Koomen ging in op de aanpak van KennemerWonen waar fietsende collega’s 40 cent per kilometer ontvangen. Ingrid Emmen gaf aan dat WonenBreburg collega’s de mogelijkheid wil bieden te lenen voor de aanschaf van een fiets. Via de woon-werkvergoeding lost de medewerker af op basis van gemaakt fietskilometers. Geld is niet de belangrijkste motivator. Workshops waarop collega’s zelf ideeën inbrengen, zorgen voor bewustzijn. Het uitproberen nieuwe vormen van vervoer helpt ook. Het meest duurzaam is thuiswerken. In deze tijd doen we daarmee volop ervaring op.

In het groepje Bedrijfsvervoer presenteerde Daan Peters van Mitros hoe zij de bus van de toekomst introduceerden. De elektrische bus is kleiner dan de oude diesel bus. Mitros keek met een klein slim groepje naar de bevoorrading van de bus en kwam tot mooie oplossingen. Sommige materialen zaten al 5 jaar in de oude bus zonder gebruikt te worden. Door slimme bevoorrading biedt de bus voldoende ruimte. En blijven onnodige materialen in het magazijn. Dat is positief voor de range van de elektrische bus die in de praktijk ruim voldoende is. De ladder op het dak is vervangen door een nieuw model dat past in de bus. De deur die een vakman vervangen moet bij de huurder thuis, past niet in de kleinere bus. Deze wordt nu door de leverancier afgeleverd op lokatie. Dat scheelt tilwerk en is efficiënter. De overstap naar elektrisch vervoer roept bij sommige vaklieden weerstand op. Het is belangrijk hen goed te betrekken. Maar ook om gewoon te starten. De leasekosten van de elektrische bus zijn nagenoeg gelijk aan de bus op diesel. De laadkosten zijn veel lager en zeker omdat Mitros op eigen terrein zonnepanelen benut. Rozemarijn Vollebregt van Brabant Wonen ging in op de elektrische bakfiets voor de vakman. Collega Tom van Grunsven heeft de bus zelf gebouwd en ingericht. De eerste scepsis van collega’s maakt plaats voor nieuwsgierigheid. Goed voorbeeld doet goed volgen. Dat blijkt ook uit de ander voorbeelden die worden gedeeld in het Inspiratieboekje Woningcorporaties en duurzame mobiliteit.

In het groepje Laadpalen, bewoners en gebiedsontwikkeling nam Barend Jansen van de Provincie Zuid-Holland als opdrachtgever van het Inspiratieboekje deel. Door slimme mobiliteit is er minder behoefte aan parkeerplaatsen. De investeringsruimte die dit oplevert, kan ingezet worden voor een betere woonomgeving met meer groen en/of meer woningen. AreaWonen met Uden duurzaam op weg is een mooi voorbeeld van slimme mobiliteit. De bedrijfslasten gaan omlaag terwijl de huurder of medewerker en auto kan lenen buiten werktijd. Het aantal benodigde auto’s en autokilometers per persoon wordt minder. Pure winst. Laadpalen bij de huurder thuis zullen meer gebruikelijk worden. Het thuis laden is nu al veel goedkoper vergeleken met laden aan een publieke laadpaal. Straks kan je met je elektrische auto geld verdienen door te laden in daltijden. De Totale Kosten (TCO) voor kleinere elektrische auto’s Zijn nu al lager dan van diesel of benzine auto’s. Het voluit meewerken aan laadpalen bij de huurder aan huis als bijvoorbeeld als zelf aangebrachte voorziening is gewenst. Laadpalen in garages of op terreinen van de corporatie zullen steeds meer gemeengoed worden. Het is belangrijk dat corporaties met laadpalen in eigen bezit de kosten voor het opladen aan de gebruiker doorrekenen. De corporatie kan kiezen uit tal van mobiliteitsabonnementen die hierin voorzien. Het is goed dat corporaties deze nieuwe ervaring delen.

Modernisering Oost Flevoland Wonen spreekt aan

Vol inspiratie reisde de groep deelnemers na de excursie op 19 februari van Dronten weer huiswaarts. Truus Sweringa en Marco Kersing ontvingen de groep hartelijk op kantoor van OFW. Truus  deelde haar inspiratiebronnen. In de allereerste plaats inspireren de bewoners. De mooiste en meest twinkelende ideeën ontving Truus van hen. De huurdersorganisatie gaf aan dat deze inspiratie wederzijds is temeer omdat OFW het voordeel van energiebesparing volledig ten bate van de huurder laat komen. Ook biedt OFW bewoners keuze vrijheid met opties bij een modernisering. Daniel Kahneman leert ons dat verlies twee keer zo zwaar telt dan winst. OFW vraagt daarom geen huurverhoging voor de modernisering maar verlengt de levensduur naar 40 jaar. Harari leert ons dat verhalen kunnen bijdragen aan meer inzicht. Soms is de logica van de mens niet in overeenstemming met de werkelijkheid. Zo denken velen door de woning kierdicht te maken, te besparen maar juist ventileren draagt bij aan drogere, gezondere lucht die met minder energie op te warmen is. Dit moet je wel uitleggen. Dat geldt ook voor het belang van waardecreatie door modernisering. OFW heeft hiervoor een beslismodel ontwikkeld (zie foto impressie) dat de deelnemers aan deze excursie enorm aanspreekt. Sinek leert ons dat je de waarom vraag als uitgangspunt moet nemen en niet meteen de stap naar wat en hoe moet maken.Ook Jan Rotmans is een inspiratiebron met de transitietheorie. Tenslotte werkt OFW vanuit de Trias Energetica. Een VABI aanpak die inzet op zoveel mogelijk verbetering van het label tegen zo laag mogelijke kosten,  leidt niet naar de optimale keuzen op de lange termijn. Het motto van OFW is dan ook” doe het in een keer goed’.

Marco toonde de praktijk en resultaten van de modernisering van de woningen. Opvallend is dat huurders in de praktijk meer energie besparen dan vooraf berekend is. Dit geldt ook voor elektra terwijl mensen steeds meer apparaten in huis hebben. Huurders besparen na een modernisering gemiddeld 60 euro per maand aan stookkosten. Dit doet hen beseffen dat ook een forse besparing op elektra mogelijk is, wanneer je daaraan aandacht besteed. Om huurders inzicht te geven in de werkelijke kosten, zet OFW energiemonitors in. Hierbij is een samenwerking ontstaan met de Natuur en Milieu Federatie Flevoland die de meters aan huurders en eigenaar bewoners uitleent. 

Vera Dam, Natuur en Milieu Federatie Flevoland vertelde over de storytelling die met de energiemonitors wordt gedeeld via social media. Bewoners lenen twee weken een meter en delen hun resultaten. Die zijn zo kostenbesparend dat het anderen stimuleert. In de energiewinkels kunnen mensen advies op maat krijgen. Dankzij de Regeling Reductie Energieverbruik kunnen bewoners kleine maatregelen zoals radiatorfolie, tochtstrips etc vergoed krijgen. Er ontstaat een positieve vibe van mensen die energiebesparing en lage lasten tot een sport verheffen. Je bent een loser wanneer je teveel uitgeeft. De verhalen tonen aan hoe je met minder geld meer comfort bereikt. Flevoland loopt voorop in deze aanpak. De samenwerking tussen de Natuur en Milieu Federatie Flevoland en de corporaties is bijzonder effectief.

Claudia van Loveren, van de huurdersbelangenvereniging deelde de positieve ervaringen van huurders. Zij riep de deelnemers op in de eigen omgeving te kiezen voor voordeel voor de huurder. ‘Laat de bewoner meebeslissen hoe de woning verbeterd wordt. Maak gebruik van zijn of haar ervaring zodat de bewoner een verbetering met trots uitdraagt’. 

Na deze gloedvolle betogen, bezocht de groep deelnemers de gemoderniseerde woningen van OFW. De modernisering spreekt aan. Het is een meer toekomstgericht woord dan renovatie want een technische bijklank heeft. Storytelling is belangrijk leerden wij vandaag. Opvallend is dat de woningen eruit zien alsof zij nieuw gebouwd zijn. De levensduur verlenging van 40 jaar lijkt in die optiek zelfs kort. In de parktijk zullen deze woningen langer meegaan! Ook valt op dat na modernisering het gevelbeeld in de straten veel gevarieerder is. Huurders kiezen de eigen voordeur en ook in de plattegrond, keuken en douche is de keuze groot. De niet aangepakte woningen van eigenaren vallen op doordat die er minder goed uitzien. Eigenaar bewoners kunnen meeliften met de plannen maar dat beperkt zich meestal tot het vernieuwen van daken of onderdelen van de gevel. Financiering blijkt een struikelblok te zijn. is Het bloemkozijn met erker en brede vensterbank is een prachtig voorbeeld van een bewonerswens die de woning meteen veel aantrekkelijker maakt. Ook de afdakjes boven de voordeuren en de afwerking van de gevel spreken aan. Het straalt kwaliteit uit waar je warm van wordt!

 

Excursie Klimaatadaptatie hoe organiseer je het binnen je corporatie: vind bondgenoten!

Tijdens excursie op 12 februari naar Rotterdam inspireerden Maria Kluijtenaars en Linda Peters van Havensteder de  54 deelnemers om in de eigen organisatie en met partners aan de slag te gaan met klimaatadaptatie.  De bondgenoot in de ene omgeving is soms een opponent in een andere omgeving. Zo zijn sommige afdelingen, collega’s en bestuurders overtuigd van nut en noodzaak terwijl andere de koppelingTijdens excursie op 12 februari naar Rotterdam inspireerden Maria Kluijtenaars en Linda Peters van Havensteder de  54 deelnemers om in de eigen omgeving aan de slag te gaan met klimaatadaptatie. Aan de hand van een draagvlak analyse gingen de deelnemers het gesprek aan over met wie en hoe in de omgeving klimaatadadaptatie op te pakken. De bondgenoot in de ene omgeving is soms een opponent in een andere omgeving. Zo zijn sommige afdelingen, collega’s en bestuurders overtuigd van nut en noodzaak maar anderen de koppeling met de kerntaak nog niet helemaal zien. . Bij Havensteder hebben ze in de afgelopen jaren ervaring opgedaan met de samenwerken aan dit thema vanuit verschillende afdelingen zoals vastgoed en wonen. Verhuurbaar houden van het vastgoed ook in een veranderend klimaat geeft ruimte aan deze samenwerking. Waarbij de combinatie tussen comfortabel en betaalbaar wonen voorop staat. De komende tijd gaat Havensteder hier verder mee aan de slag waarbij ze samenwerking met onder andere Gemeenten en Waterschappen. 

Maria Kluijtenaar en Linda Peters en hun afdelingen hebben elkaar gevonden in een bondgenootschap door klimaatadaptatie te agenderen binnen de afdelingen. Dat heeft geleid tot meer onderling begrip en samenwerking. In de eerste projecten was Maria betrokken bij de Spetterflat aan de Mathenesselaan. De bewoners zijn via co-creatie enthousiast betrokken geraakt via de stichting Tussentuin. Linda was vanuit Vastgoed betrokken bij een hoogniveau renovatie van de woningen. Het resultaat is inspirerend en tot ieders tevredenheid maar de weg ernaar toe was niet altijd simpel. De verbetering in de buitenruimte was gelijktijdig gepland met de aanpak van de woningen maar is uiteindelijk uitgevoerd na de renovatie. Het project heeft geleid tot een betere onderlinge afstemming tussen de afdelingen. De herinrichting van de buitenruimte is veelal sluitpost maar om toekomstbestendig te zijn is budget noodzakelijk. Er waren tegenvallers in grondvervuiling en het moeten ophogen van aangrenzende particuliere tuinen. Om te komen tot een integrale aanpak is een langere termijn visie. Het beheer op langere termijn moet aan de voorkant meegenomen worden. Maria: ‘wij hebben elkaar gevonden door te doen en eerlijk te zijn over de leerpunten. Uiteindelijk heb je elkaar hard nodig. Door onze missie samen te bepalen, ontstond er ruimte voor deze samenwerking. Verhuurbaar houden van het vastgoed ook in een veranderend klimaat is bij ons een sleutel geweest om samen stappen te zetten.’ Linda: ‘vanuit vastgoed kijken we nu ook naar het onderhoud door het veranderend klimaat. Het liefste willen we dit nog beter kwantificeren. Brandveiligheid was ooit ook een thema wat wij volledig hebben geïntegreerd in onze processen. Zo is waterveiligheid of hittestress opvangen ook een te integreren thema. Het is een mooie uitdaging waarin je elkaar kunt versterken.’

Voor deze complexe maatschappelijke opgave is de samenwerking met de gemeente en het waterschap noodzakelijk. Rosemarie van Ham ging in op de rol van de gemeente Rotterdam. Zij werkt vanuit de gemeente aan klimaatadaptatie samen met de corporaties. Om kennis uit te wisselen, werkte zij een dag per week bij twee corporaties in huis. Dit is een effectief bondgenootschap. Het vergrootte het onderling vertrouwen, begrip en draagvlak. Vanaf januari 2020 werken 7 mensen van het ingenieursbureau, gemeente Rotterdam structureel samen met de vier grote woningcorporaties in Rotterdam. Waarbij voor elke grote corporaties, een collega van de gemeente Rotterdam, een dag per week in huis werkt aan reguliere werkzaamheden en de toekomstbestendige gedachten. Rosemarie: ‘In het verleden was de gemeente voornemens om de corporaties een verplichting op te leggen zonder concreet te communiceren. Door het intern meedraaien bij de corporatie voelde ik de weerstand tegen een verplichting en zijn we uiteindelijk in goed overleg tot betere afspraak en samenwerking gekomen die meer past bij een bondgenootschap dan bij een overheid die zonder overleg regels oplegt’. Het is daarom belangrijk dat we denken in relaties en niet alleen in organisaties. Want werken aan klimaatadaptatie is geen extra opgave, maar een andere manier van denken en samenwerken.’

De excursie werd afgerond met een rondleiding over de Hofbogen waar Addy van der Knaap, directeur Hofbogen BV ons liet genieten van een prachtig uitzicht. De Hofbogen biedt de stadsbewoner een wandeling over 2 kilometer oude spoorlijn. Deze is omgetoverd tot een groene oase met bomen, picknicktafels, tuintjes en een wandelpad op niveau. De wandeling langs de Hofbogen toont ons dat door samenwerking bedrijvigheid ontstaat en restaurantjes, lunch cafés en creatieve broedplaatsen een plek vindt onder een oude spoorlijn. Een mooie afsluiting van een inspirerende sessie! Op naar de volgende excursie van Groene Huisvesters en Samen Klimaatbestendig ‘ blauwgroene daken’ op 18 maart in Amsterdam.

Innovatieve toepassingen Woco van de toekomst en circulaire keuken/gevel smaken naar meer!

Op 11 december bogen 45 deelnemers zich over de innovatieve toepassingen tijdens een Groene Huisvesters sessie bij Aedes in Den Haag. Marlou Boerbooms heette iedereen welkom en deelde de preview op het Groene Huisvesters Programma 2020.

Dirk Huibers, OCTO en Jasper ’t Hart, de Alliantie deelden de ervaring opgedaan in Woco van de Toekomst. In dit programma werken een aantal corporaties samen aan de digitalisering van de technische staat van het vastgoed. Bestaande digitale data die openbaar zijn zoals Google streetview, data van de gemeenten en in de toekomst mogelijk het kadaster worden gekoppeld aan de data van de corporatie. Daarnaast worden nieuwe gegevens verzameld via drones. De huidige handmatige inspectie geeft inzicht in 1,5% van de woningen. Door digitalisering is 80% van de woningen zeer gedetailleerd te zien op digitale beelden. Voordeel is dat de bouwketen data kan toevoegen. Zo worden zeer nauwkeurig en eenduidig oppervlakken en materialen per woning vastgelegd.

Het nieuwe werken in de Woco van de Toekomst

Start een opzichter nu het werk met het buiten opnemen van de technische staat, straks raadpleegt deze eerst de computer om te zien waar de noodzaak voor inspectie en onderhoud hoog is. Volgens Dirk zal het werk van de technische dienst wezenlijk veranderen en ook financiële afwegingen waar te investeren op de schop gaan. Deze techniek draagt bij aan het langer behouden en beter onderhouden van materialen en daarmee aan circulariteit. Technische weer zal blijven bestaan: de opzichter zal de laptop op een terras open klappen en de dag beginnen.

Reductie reductie reductie van materialen en grondstoffen

Vincent Gruis, Anna van Stijn en Bas Jansen van de TU-Delft gingen in op de circulaire keuken en gevel. Enkele corporaties nemen deel aan de programma’s van de TU-Delft rondom de toepassing van de modulaire keuken en hergebruik van gevelonderdelen. Groene Huisvester programmeren in 2020 excursies naar deze voorbeelden. Naast hergebruik van materialen wordt gewerkt aan een goede businesscase. Kansrijk is dat de corporatie materialen gebruikt maar de leverancier eigenaar blijft en belang heeft bij behoud. Het niet gebruiken van materialen is nog altijd de meest effectieve besparing. Anne Pleitte voor zeer sterke reductie van het energieverbruik door woningen op hoog niveau te isoleren. Van belang is dit zo circulair mogelijk te doen zodat de materialen her te gebruiken zijn en minder belasting vormen. Veel van de huidige (isolatie) materialen hebben negatieve impact. De zoektocht naar het meest geschikte materiaal vormt onderdeel van het TU-project.

2020: circulaire badkamer/keuken, inspirerend duurzaam leiderschap en meer

In gesprekken zoomden de deelnemers dieper in op de voorbeelden en de toepassing in de eigen praktijk. Niek Habraken van Kleurrijk Wonen gaf aan dat corporaties betaalbare oplossingen zoeken bijvoorbeeld het behoud van bestaande radiatoren ook als de warmtebron midden of lage temperatuur wordt. Er ontstond een discussie van wie de data zijn. De Woco van de toekomst gebruikt openbare data die al voldoen aan de AVG. Voor de privacy worden ramen afgeschermd zoals dat bij streetview met kentekens gebeurt. Dit gaat automatisch. Innovatieve toepassingen zijn zo uitdagend dat één middag te kort is. Daarom komen Groene Huisvesters in 2020 opnieuw met sessies over de circulaire badkamer/keuken en sessies over het nieuwe werken door inspirerend duurzaam leiderschap. Tot in 2020!!

Samen met bewoners inspireert om meer vraaggestuurd te werken

Prachtig weer was het in Veghel op 12 september tijdens de excursie van Groene Huisvesters onder de titel ‘Samen met bewoners’. Onder leiding van Diana Janssens en Lisette Brus van AreaWonen, Marian van Weerd en Edwin Jaspers van de gemeente Meijerijstad toog een groep van ruim 20 corporatie experts en enkele huurders door de Oranjewijk. Deze wijk is 10 jaar geleden opnieuw ontwikkeld waarbij de oude sociale huurwoningen de inspiratiebron vormden voor de architectuur van de nieuwe wijk. Meer groen door een kwart minder woningen terug te bouwen, meer diversiteit in woningtypen en eigendom en duurzame woningen met lage energielasten. Het is allemaal te bewonderen. Levensloop bestendige woningen, grote naast kleine eengezinswoningen, een park, groene haagjes als erfafscheiding en zonnepanelen en collectoren die schitterden in de zon. Het buurthuis in het midden van de wijk is behouden en daaraan ontleent de wijk in de volksmond zijn naam HET BLOK en daarnaast DE KUIL (het park) dat dient als opvang voor extreme regenbuien dankzij wadi’s (glooiende groene greppels). Het uitleggen aan buurtbewoners waarom het park laag ligt, was nodig. Standaard in de huur hebben de bewoners zonwering. Het onderhoud van de beukenhaagjes gebeurt door AreaWonen. De bewoners betalen een vergoeding in de servicekosten. Wat behouden bleef in de Oranjewijk is het in goed harmonie samenleven van bewoners met een diverse achtergrond en cultuur. Door de aandacht, nieuwe woningen, meer ruimte en groen is de wijk weer een levendige en gewilde plaats om te wonen. Sociale duurzaamheid ten top.

Don Bosco: hergebruik past in meer circulaire toekomst

Samen met bewoners krijgt nieuwe betekenis bij de omtovering van de Don Boscoschool tot ruim 20 appartementen aan de rand van de Oranjewijk. In de Oranjewijk was er inspraak maar nu werken corporatie en bewoners echt samen. En dat levert voordeel op. Zo is besloten het volledige schoolterrein te behouden voor een gezamenlijke tuin die de bewoners gaan onderhouden en het gebouw op te toppen.

Vraaggestuurd werken: bewoners kiezen zelf

In de Broederkapel reageerden de deelnemers enthousiast op het hergebruik van een bestaand gebouw en de samenwerking met bewoners. Door hen te betrekken, ontstaat er draagvlak om voorzieningen te delen en samen te leven. Bastiaan van Perlo deelde tips en tricks vanuit de Woonbond. Het lijken simpele dingen als: herstel gebreken na renovatie, betrek bewoners vroegtijdig en luister! In de praktijk zien we dat bij fouten na renovatie de uitvoerende partijen naar elkaar wijzen en de corporatie zich echt moet inspannen om op kortere termijn klachten opgelost te krijgen. Annemiek van Doorn van Portaal ging in op JOUW THUIS waar bewoners zelf kiezen welke maatregelen zij wensen om hun woning te verduurzamen. In het keuze pakket zitten duurzame maatregelen, maatregelen die de woning levensloop bestendiger maken of woontechnische verbeteringen. De maatregelen zijn als losse producten afgeprijsd in de huur. Bewoners kiezen zelf het moment van uitvoering en maken daarbij zelf afspraken met de leveranciers. Een nieuwe voordeur met eigen kleurkeuze, goede isolatie, kierdichting en inbraakveilige driepunt sluiting voor 5 euro huur per maand is onverwacht populair. Zo koos een bewoner voor de uitvoering van telkens een product op woensdag omdat dat haar vrije dag is. Een andere bewoner liet zijn houten vloer vervangen door een goed geïsoleerde betonvloer met vloerverwarming op het moment dat hij in een stacaravan van zijn dochter kon. Veel bewoners laten maatregelen gefaseerd uitvoeren, op het moment dat het hen past. Het vraaggestuurd werken is inspirerend maar vergt ook aanpassingen binnen de organisatie van de corporatie en de samenwerking met leveranciers. Bewoners worden zelf actiever en dragen goede ervaringen uit in de buurt. Het is soms fijn om neen te verkopen, als mensen niet willen dan is dat ook prima!

Don Bosco artist impression

Lagere woonlasten in de Zaanstreek door verduurzamen

Inspirerend was het delen van de Urgenda aanpak door Harry Platte en Elisa Souverein van Parteon. Zij presenteerden de bestuurders van Groene Huisvesters hoe in Assendelft een pilot startte met drie bewoners wiens woning van label C naar CO2 neutraal ging. Een groep van 60 bewoners volgden en nu staan 200 woningen in de planning voor 2020. Urgenda zet niet in op maximaal isoleren. De woning wordt vanuit label B of C verbeterd naar CO2 neutraal. Uitgangspunt is dat de huurder ervoor kiest. Het is een vraag gestuurde aanpak en dat bevalt Parteon erg goed. Een CO2 neutrale woning vraagt aanpassing in gedrag. Bij de Urgenda aanpak wordt de woning gecompartimenteerd (per vertrek) verwarmd. Maar dat sluit goed aan op hoe huurders de woning vooraf al gebruiken: de slaapkamers worden veel minder verwarmd. De bewoners zijn de ambassadeurs voor de buren. Op deze manier ontstaat een vliegwiel die helpt om de woningen CO2 neutraal te krijgen.

Kennissessie en excursie ‘van Lakenplein naar Lakenpark’

Op woensdag 17 april vond de bijeenkomst en excursie ‘van Lakenplein naar Lakenpark’ plaats. 77 deelnemers waren aanwezig bij de Meelfabriek in Leiden. Om 13 uur startte Marlou Boerbooms met een interactieve enquête via Kahoot. De zaal gaf antwoord op acht vragen via mobiele telefoon. De meeste deelnemers bleken voor een corporatie of gemeente te werken. Het onderwerp klimaatadaptatie is bekend en bemind bij een groot aantal deelnemers. Veel hadden ook een mooi voorbeeld van klimaatadaptatie binnen hun organisatie. De meesten wilden kennis ophalen over de juiste te nemen maatregelen en ervaringen delen.

Na de enquête introduceerde Marlou het panel voor de discussie over de rol van corporaties bij klimaatadaptatie. Het panel bestond uit:

  • Dirk Jan van der Zeep, voorzitter Raad van bestuur Portaal
  • Marcel Belt, Programmanager Leiden 2040 en lijsttrekker Water Natuurlijk (Hoogheemraadschap van Delfland)
  • Stef Meijs, programmamanager NAS (Nationale Adaptatie Strategie)
  • John van der Knaap, Senior Projectleider Strategie, Havensteder
  • Rob Bogaarts, manager ontwikkeling Brabant Wonen
  • Anneke van Veen, adviseur leefomgeving

Uit de discussie kwam naar voren dat het belangrijk is om de samenwerking tussen bewoners, corporaties, gemeenten, waterschappen, provincie en andere partijen te zoeken om klimaatadaptatie gezamenlijk in projecten te voegen. Uit de zaal kwam de tip om kennis vanuit klimaatstresstesten slim in te zetten in het toekennen van subsidie, zodat extra ondersteuning terecht komt op de locaties waar de urgentie hoog is. Belangrijk is ook om alle betrokken partijen op een lijn te krijgen en te houden. De praktijk is weerbarstiger dan de tekentafel, zo blijkt ook uit het Lakenpark project.


Dirk Jan van der Zeep overhandigt het eerste exemplaar van de inspiratieboekje ‘corporaties en klimaatadaptatie, werken aan goed wonen’ aan Jeroen Pepers, directeur Aedes 

Na afloop van de paneldiscussie was de uitreiking van het eerste exemplaar van het inspiratieboekje ‘corporaties en klimaatadaptatie, werken aan goed wonen’ door Dirk Jan van der Zeep aan Jeroen Pepers, directeur van Aedes. Het inspiratieboekje werd opgesteld door Anneke van Veen, in samenwerking met Marlou Boerbooms. In het boekje staan tal van praktijkvoorbeelden van corporaties die klimaatadaptatie inpassen binnen projecten.


vlnr: Dirk Jan van der Zeep, Marlou Boerbooms, Anneke van Veen, Bart Stoffels van Samen Klimaatbestendig en Astrid de Wit van de Provincie Zuid-Holland

Om 14 uur startte het vervolgprogramma. Een groep van 30 deelnemers liep met Maarten Oosterom van de gemeente Leiden en René Prins van Portaal over het Lakenplein waar de plannen voor de aanleg van het klimaatpark werden toegelicht.

In de Meelfabriek startten om 14 uur twee parallelsessies. Frank Kalshoven van de gemeente Leiden gaf een overzicht hoe het ontwerp voor het Lakenpark tot stand is gekomen.
Astrid de Wit van de Provincie Zuid-Holland en Olga Pleumeekers van Nelen & Schuurmans gaven de werksessie ‘Klimaatadaptatie doe je niet alleen’. Hier werd de klimaatatlas getoond waar op buurtniveau de gevolgen van klimaatverandering in kaart zijn gebracht. De samenwerking met provincie en gemeente werd tijdens deze sessie ook belicht.

Om 16 uur was de gezamenlijke afronding. Enkele deelnemers vertelden hoe ze de dag hadden ervaren en wat ze aan kennis mee naar huis nemen. Marlou gaf een doorkijk naar het vervolg en alle sprekers en deelnemers werden bedankt voor het bezoek aan de excursie. Na de uitreiking van het inspiratieboekje ‘corporaties en klimaatadaptatie, werken aan goed wonen,’ aan alle deelnemers bleef een grote groep nog napraten tijdens de afsluitende borrel. Geniet van het verslag GH excursie Lakenplein naar Lakenpark!

Werksessie In stappen naar CO2 neutraal-no regret!

Op woensdag 13 februari vond bij Aedes in Den Haag de werksessie ‘In Stappen naar CO2 neutraal’ plaats. Met 45 deelnemers was de zaal goed gevuld. Om 13 uur gaf Bart Verhaeghe een introductie en stelde de drie sprekers voor. Ook gaf hij een overzicht van komende bijeenkomsten en excursies waarvoor hier is aan te melden.

Marco Kersing, manager vastgoed van OFW en medeorganisator van deze bijeenkomst, gaf de eerste presentatie over de route die OFW kiest richting energieneutraliteit. Volgens de Trias energetica wordt de isolatiewaarde van de woningen eerst aangepakt. Uit monitoring van het energieverbruik voor en na renovatie is een grote besparing gemeten.

Rob Simons, senior adviseur vastgoed van Woonbedrijf gaf een overzicht van de pilot met verschillende typen warmtepompen die in Eindhoven werd uitgevoerd. In een aantal woningen zorgden de warmtepompen voor een besparing van meer dan 50% op het gasverbruik. Inregeling, type woning, gezinssamenstelling en bewonersgedrag zorgden voor variatie in de mate van besparing. In de volgende fase onderzoekt Woonbedrijf de wensen van de klant om de werkelijke bijdrage van CO2 besparing inzichtelijk te maken.

Marianne Lamberts, projectleider van Bo-Ex gaf als derde spreker uitleg over De Isolatie Uitdaging die Mitros, Portaal en Bo-Ex samen met 16 corporaties heeft uitgezet. Het doel van deze challenge is het vinden van een breed toepasbaar isolatiemateriaal dat milieuvriendelijk, geschikt voor lage temperatuurverwarming (hoge isolatiewaarde) en rond de drie centimeter dik is. Marianne gaf aan dat andere corporaties welkom zijn om zich aan te sluiten bij de Isolatie Uitdaging.

Na de koffiepauze en netwerkmoment begonnen de werksessies. Marco, Rob en Marianne stonden verdeeld over de ruimte met een flipover. In een groep van 15 personen werd er op een interactieve manier gediscussieerd over de pilots die de spreker hadden toegelicht. Deelnemers koppelden terug dat ze het nuttig vonden om ervaringen te delen en input van anderen te krijgen. Uitkomst van de werksessies was ondermeer het nut van tijdig informeren en instrueren van de klant wanneer de woning wordt verduurzaamd. Medewerking en gedrag zijn in sterke mate bepalend voor het slagen van een besparingsmaatregel. Er kwam naar voren dat bepaalde corporaties bepaalde systeemgrenzen ervaren die het scala aan mogelijkheden beperkt. Waarom zou een woningcorporatie bijvoorbeeld geen windmolen mogen bouwen? Ook was er overeenstemming dat de huidige methoden en materialen niet altijd breed toepasbaar zijn en de kosten voor renovatie richting NoM vaak hoog uitvallen. Het uitdagen van partijen om met vernieuwende producten te komen is een goede manier om elkaar verder te helpen.

Om 16 uur werd de werksessie afgesloten en werd er door deelnemers nog levendig doorgepraat over de gedeelde ervaringen. Wil je ook een Groene Huisvesters bijeenkomst of excursie bijwonen? Klik hier voor de agenda.

De Alliantie inspireert in Circulair Buiksloterham

Hierbij een impressie van Marlou Boerbooms over de excursie naar Circulair Buiksloterham in Amsterdam Noord, de broedplaats van het in de praktijk brengen van circulaire bouwen en wonen. De excursie op 28 november op uitnodiging van Koos Koolstra van De Alliantie inspireerde de deelnemers om in de eigen praktijk aan de slag te gaan. Saskia Muller van het Living Stadlab Circulair Buiksloterham deelde het verhaal van pioniers die in Buiksloterham een beweging op gang brachten om in de eigen wijk te gaan voor een circulaire benadering. Inmiddels zijn deze pioniers stappen verder en werken zij samen met bewoners, gemeente, bedrijven en ontwikkelaars. De gemeente gaf ruimte aan zelfbouwers die net voor de kredietcrises hun kavels kochten om circulaire woningen te realiseren. Het resultaat is prachtig. Dankzij die crises ontstond er ruimte op traditionele plannen die op de plank lagen om te zetten in naar plannen die meer zelfvoorzienend zijn. Sloopplannen gingen van tafel. Bestaande industriële gebouwen blijven behouden en krijgen een nieuwe bestemming die de wijk versterkt. Zo ook het gebouw van het Living Stadslab aan de Papaverweg. Nieuwbouw wordt ingepast en geeft ruimte aan de oorspronkelijke bebouwing. Zo zijn de hoeken van tegenoverliggende nieuwbouw laag gehouden zidat de tegenoverliggende lagere bestaande bebouwing haar zonnige omgeving behoudt. De gemeente heeft grond uitgegeven via een prijsvraag voor het meest circulaire project. Naast houten, biobased appartementengebouwen, ontwikkelen eigenaren waterwoningen die voorzien in de eigen energiebehoefte. Aansluiting op het net is niet nodig (off grind). De hele wijk stapt af van het gasnet. De ontwikkelingen gaan zo snel dat ook aansluiting op het warmtenet wellicht niet tot de beste keuze leidt. In de wijk zijn kleinere zelfvoorzienende energienetten aangelegd. Betaalbaarheid is een belangrijk argument. De prijs van warmte vanuit het warmtenet is immers gekoppeld aan de gasprijs, die omhoog zal gaan. Door zelf in de energiebehoefte te voorzien, kan de betaalbaarheid beter geborgd worden.

De Alliantie is als corporatie een belangrijke partner die deze beweging ondersteunt en voortstuwt. Niet alleen in Buiksloterham maar ook daarbuiten leidt dit tot nieuwe inzichten en helpt dit richting circulair bouwen en wonen. Jurgen Klaassen van De Alliantie daagde de deelnemers uit om op een andere manier te werken. Bij nieuwbouw en renovatie kunnen corporaties hun partners vragen hoe zij zonder afval produceren en hergebruik van materialen en gebouwen in de toekomst mogelijk maken. ‘Stap over je eigen grenzen heen en stel je open voor je omgeving die vaak al veel verder is in het zoeken naar circulaire oplossingen’, aldus Jurgen. Nieuwbouw en renovatie bereikt 3% van de woningvoorraad dus de inzet moet ook gericht zijn op de overige 97% van de bestaande woningen. Zo heeft De Alliantie een circulaire pilots ontwikkeld voor Zelf Aangebrachte Voorzieningen (ZAV) waardoor vertrekkende huurders spullen schenken aan nieuwe. De belangrijkste winst zit in de ontmoeting met nieuwe huurders die zich welkom voelen. De vertrekkende huurder geeft aan dat het weggeven van spullen hem of haar gelukkiger maakt. In Buiksloterham is De Alliantie betrokken bij een project dat nu gebouwd wordt. Met partners worden er nieuwe toepassingen gerealiseerd die de bewoners meer onderling verbindt en leidt tot reductie van energie en materialen. Zo heeft Waternet geen aansluiting op de riolering gemaakt maar komen er chemische toiletten die via een biogasinstallatie zorgen voor groen gas. Installaties worden geen eigendom van De Alliantie maar blijven van de leverancier die diensten levert. Ook op sociaal vlak krijgt circulariteit betekenis. Er komt onder andere een bewonersgroep te wonen die zorg nodig heeft. Zij dragen via dagbesteding bij aan de gemeenschappelijke was- en reparatiedienst die in het eigen gebouw worden gerealiseerd. Alle bewoners krijgen gemeenschappelijke voorzieningen zoals wassen en strijken. In de wijk is een mobiliteitsdienst ‘Ik wil Hely’ opgezet waarbij leden met een (elektrische) deelauto, bakfiets, e-scooter, e-bike en straks ook openbaar vervoer kunnen reizen. De reparatie aan de fietsen is mogelijk via de dagbesteding. Een deel van deze gemeenschappelijk voorzieningen in het gebouw worden ingevuld na oplevering met de bewoners. De tip van de deelnemers: ‘De Alliantie betrek de bewoners in de bouwfase!’.

Na deze inspiratie leidde Peter Dortwegt en Saskia Muller twee groepen door Buiksloterham. De regen was koud maar het bezoeken van de gerealiseerde projecten zo verfrissend dat de deelnemers tot de schermer inviel door de wijk trokken om zich te laten inspireren. De excursie sloot af bij Café De Ceuvel, een Café met een duurzame missie waar het gezellig toeven was. Marlou Boerbooms dankte namens Groene Huisvesters Koos Koolstra, Jurgen Klaassen, Saskia Muller en Peter Dortwegt voor de inspiratie. De 42 deelnemers gaven een 9 voor deze excursie. Alle reden om op 12 juni 2019 opnieuw Buiksloterham te agenderen. Ditmaal is het thema ‘Duurzame mobiliteit’!

Oefenen.nl helpt bewoners Groen Doen

De sessie van Groene Huisvesters op de Renda Dag van de bewoner op 11 oktober 2018 bood deelnemers een preview op op de filmpjes en interactieve quizvragen gemaakt door Oefenen.nl voor Groen Doen. Groen Doen is ontwikkeld met dank aan de gemeente den Haag. Groene Huisvester Haag Wonen en andere Haagse partners hielpen bij de ontwikkeling. Oefenen.nl is gratis beschikbaar voor elke bewoner die nu ook Groen Doen kan oefenenen. Tijdens de Dag van de bewoner presenteerden Anne-Lies Schrijvers van Oefenen.nl met Peter Willemse van Haag Wonen het interactieve oefenmateriaal wat is ontwikkeld voor Groen Doen. Oefenen.nl richtte zich voorheen vooral op oefenen op taal, rekenen en werken in een digitale wereld via Klik en Tik,

Nu is er dankzij een Haagse bijdrage ook oefenmateriaal voor een bewoner die duurzaam wil wonen in zijn eigen huis, wijk of wereld. Via een interactieve digitale quiz met filmpjes, beelden en aansprekende simpele teksten reist de bewoner door de verschillende vertrekken van zijn of haar huis, tuin of balkon, wijk en wereld om te ontdekken waar hij of zij meer rekening kan houden met het milieu met behoud van comfortabel, gezond en veilig wonen. Door te oefenen, houdt de bewoner ook geld over in de portemonnee.

De deelnemers speelden de Quiz en reageerden enthousiast. Het feit dat dit oefenmateriaal gratis beschikbaar is, wordt gewaardeerd. Elke corporatie, bewonersorganisatie of aanbieder kan een link naar het oefenpakket van Groen Doen verspreiden, Tijdens de sessie deden aanbieders een oproep om Groen Doen door te ontwikkelen om bewoners te laten oefenen met de nieuwe generatie installaties met lage temperatuur en balansventilatie. Marlou Boerbooms namens Groene Huisvesters  riep hen op daarvoor middelen vrij te maken bijvoorbeeld via de branche organisaties. Een deelnemers stelde voor om Groen Doen door te ontwikkelen met de input van mensen die oefenen. Deze tip wordt uitgevoerd. De ervaringen van de gebruikers van Groen Doen leiden zo tot verbetering van het oefenmateriaal.Groen Doen wordt officieel medio november gelanceerd.  Els de Rooij bewoner van Groene Huisvester Woonbedrijf over de Oefenen.nl en samenwerken met bewoners. Zij blikt terug op deze geslaagde dag.