Tag Archief: groene huisvesters

Samen met bewoners inspireert om meer vraaggestuurd te werken

Prachtig weer was het in Veghel op 12 september tijdens de excursie van Groene Huisvesters onder de titel ‘Samen met bewoners’. Onder leiding van Diana Janssens en Lisette Brus van AreaWonen, Marian van Weerd en Edwin Jaspers van de gemeente Meijerijstad toog een groep van ruim 20 corporatie experts en enkele huurders door de Oranjewijk. Deze wijk is 10 jaar geleden opnieuw ontwikkeld waarbij de oude sociale huurwoningen de inspiratiebron vormden voor de architectuur van de nieuwe wijk. Meer groen door een kwart minder woningen terug te bouwen, meer diversiteit in woningtypen en eigendom en duurzame woningen met lage energielasten. Het is allemaal te bewonderen. Levensloop bestendige woningen, grote naast kleine eengezinswoningen, een park, groene haagjes als erfafscheiding en zonnepanelen en collectoren die schitterden in de zon. Het buurthuis in het midden van de wijk is behouden en daaraan ontleent de wijk in de volksmond zijn naam HET BLOK en daarnaast DE KUIL (het park) dat dient als opvang voor extreme regenbuien dankzij wadi’s (glooiende groene greppels). Het uitleggen aan buurtbewoners waarom het park laag ligt, was nodig. Standaard in de huur hebben de bewoners zonwering. Het onderhoud van de beukenhaagjes gebeurt door AreaWonen. De bewoners betalen een vergoeding in de servicekosten. Wat behouden bleef in de Oranjewijk is het in goed harmonie samenleven van bewoners met een diverse achtergrond en cultuur. Door de aandacht, nieuwe woningen, meer ruimte en groen is de wijk weer een levendige en gewilde plaats om te wonen. Sociale duurzaamheid ten top.

Don Bosco: hergebruik past in meer circulaire toekomst

Samen met bewoners krijgt nieuwe betekenis bij de omtovering van de Don Boscoschool tot ruim 20 appartementen aan de rand van de Oranjewijk. In de Oranjewijk was er inspraak maar nu werken corporatie en bewoners echt samen. En dat levert voordeel op. Zo is besloten het volledige schoolterrein te behouden voor een gezamenlijke tuin die de bewoners gaan onderhouden en het gebouw op te toppen.

Vraaggestuurd werken: bewoners kiezen zelf

In de Broederkapel reageerden de deelnemers enthousiast op het hergebruik van een bestaand gebouw en de samenwerking met bewoners. Door hen te betrekken, ontstaat er draagvlak om voorzieningen te delen en samen te leven. Bastiaan van Perlo deelde tips en tricks vanuit de Woonbond. Het lijken simpele dingen als: herstel gebreken na renovatie, betrek bewoners vroegtijdig en luister! In de praktijk zien we dat bij fouten na renovatie de uitvoerende partijen naar elkaar wijzen en de corporatie zich echt moet inspannen om op kortere termijn klachten opgelost te krijgen. Annemiek van Doorn van Portaal ging in op JOUW THUIS waar bewoners zelf kiezen welke maatregelen zij wensen om hun woning te verduurzamen. In het keuze pakket zitten duurzame maatregelen, maatregelen die de woning levensloop bestendiger maken of woontechnische verbeteringen. De maatregelen zijn als losse producten afgeprijsd in de huur. Bewoners kiezen zelf het moment van uitvoering en maken daarbij zelf afspraken met de leveranciers. Een nieuwe voordeur met eigen kleurkeuze, goede isolatie, kierdichting en inbraakveilige driepunt sluiting voor 5 euro huur per maand is onverwacht populair. Zo koos een bewoner voor de uitvoering van telkens een product op woensdag omdat dat haar vrije dag is. Een andere bewoner liet zijn houten vloer vervangen door een goed geïsoleerde betonvloer met vloerverwarming op het moment dat hij in een stacaravan van zijn dochter kon. Veel bewoners laten maatregelen gefaseerd uitvoeren, op het moment dat het hen past. Het vraaggestuurd werken is inspirerend maar vergt ook aanpassingen binnen de organisatie van de corporatie en de samenwerking met leveranciers. Bewoners worden zelf actiever en dragen goede ervaringen uit in de buurt. Het is soms fijn om neen te verkopen, als mensen niet willen dan is dat ook prima!

Don Bosco artist impression

Lagere woonlasten in de Zaanstreek door verduurzamen

Inspirerend was het delen van de Urgenda aanpak door Harry Platte en Elisa Souverein van Parteon. Zij presenteerden de bestuurders van Groene Huisvesters hoe in Assendelft een pilot startte met drie bewoners wiens woning van label C naar CO2 neutraal ging. Een groep van 60 bewoners volgden en nu staan 200 woningen in de planning voor 2020. Urgenda zet niet in op maximaal isoleren. De woning wordt vanuit label B of C verbeterd naar CO2 neutraal. Uitgangspunt is dat de huurder ervoor kiest. Het is een vraag gestuurde aanpak en dat bevalt Parteon erg goed. Een CO2 neutrale woning vraagt aanpassing in gedrag. Bij de Urgenda aanpak wordt de woning gecompartimenteerd (per vertrek) verwarmd. Maar dat sluit goed aan op hoe huurders de woning vooraf al gebruiken: de slaapkamers worden veel minder verwarmd. De bewoners zijn de ambassadeurs voor de buren. Op deze manier ontstaat een vliegwiel die helpt om de woningen CO2 neutraal te krijgen.

Kennissessie en excursie ‘van Lakenplein naar Lakenpark’

Op woensdag 17 april vond de bijeenkomst en excursie ‘van Lakenplein naar Lakenpark’ plaats. 77 deelnemers waren aanwezig bij de Meelfabriek in Leiden. Om 13 uur startte Marlou Boerbooms met een interactieve enquête via Kahoot. De zaal gaf antwoord op acht vragen via mobiele telefoon. De meeste deelnemers bleken voor een corporatie of gemeente te werken. Het onderwerp klimaatadaptatie is bekend en bemind bij een groot aantal deelnemers. Veel hadden ook een mooi voorbeeld van klimaatadaptatie binnen hun organisatie. De meesten wilden kennis ophalen over de juiste te nemen maatregelen en ervaringen delen.

Na de enquête introduceerde Marlou het panel voor de discussie over de rol van corporaties bij klimaatadaptatie. Het panel bestond uit:

  • Dirk Jan van der Zeep, voorzitter Raad van bestuur Portaal
  • Marcel Belt, Programmanager Leiden 2040 en lijsttrekker Water Natuurlijk (Hoogheemraadschap van Delfland)
  • Stef Meijs, programmamanager NAS (Nationale Adaptatie Strategie)
  • John van der Knaap, Senior Projectleider Strategie, Havensteder
  • Rob Bogaarts, manager ontwikkeling Brabant Wonen
  • Anneke van Veen, adviseur leefomgeving

Uit de discussie kwam naar voren dat het belangrijk is om de samenwerking tussen bewoners, corporaties, gemeenten, waterschappen, provincie en andere partijen te zoeken om klimaatadaptatie gezamenlijk in projecten te voegen. Uit de zaal kwam de tip om kennis vanuit klimaatstresstesten slim in te zetten in het toekennen van subsidie, zodat extra ondersteuning terecht komt op de locaties waar de urgentie hoog is. Belangrijk is ook om alle betrokken partijen op een lijn te krijgen en te houden. De praktijk is weerbarstiger dan de tekentafel, zo blijkt ook uit het Lakenpark project.


Dirk Jan van der Zeep overhandigt het eerste exemplaar van de inspiratieboekje ‘corporaties en klimaatadaptatie, werken aan goed wonen’ aan Jeroen Pepers, directeur Aedes 

Na afloop van de paneldiscussie was de uitreiking van het eerste exemplaar van het inspiratieboekje ‘corporaties en klimaatadaptatie, werken aan goed wonen’ door Dirk Jan van der Zeep aan Jeroen Pepers, directeur van Aedes. Het inspiratieboekje werd opgesteld door Anneke van Veen, in samenwerking met Marlou Boerbooms. In het boekje staan tal van praktijkvoorbeelden van corporaties die klimaatadaptatie inpassen binnen projecten.


vlnr: Dirk Jan van der Zeep, Marlou Boerbooms, Anneke van Veen, Bart Stoffels van Samen Klimaatbestendig en Astrid de Wit van de Provincie Zuid-Holland

Om 14 uur startte het vervolgprogramma. Een groep van 30 deelnemers liep met Maarten Oosterom van de gemeente Leiden en René Prins van Portaal over het Lakenplein waar de plannen voor de aanleg van het klimaatpark werden toegelicht.

In de Meelfabriek startten om 14 uur twee parallelsessies. Frank Kalshoven van de gemeente Leiden gaf een overzicht hoe het ontwerp voor het Lakenpark tot stand is gekomen.
Astrid de Wit van de Provincie Zuid-Holland en Olga Pleumeekers van Nelen & Schuurmans gaven de werksessie ‘Klimaatadaptatie doe je niet alleen’. Hier werd de klimaatatlas getoond waar op buurtniveau de gevolgen van klimaatverandering in kaart zijn gebracht. De samenwerking met provincie en gemeente werd tijdens deze sessie ook belicht.

Om 16 uur was de gezamenlijke afronding. Enkele deelnemers vertelden hoe ze de dag hadden ervaren en wat ze aan kennis mee naar huis nemen. Marlou gaf een doorkijk naar het vervolg en alle sprekers en deelnemers werden bedankt voor het bezoek aan de excursie. Na de uitreiking van het inspiratieboekje ‘corporaties en klimaatadaptatie, werken aan goed wonen,’ aan alle deelnemers bleef een grote groep nog napraten tijdens de afsluitende borrel. Geniet van het verslag GH excursie Lakenplein naar Lakenpark!

Werksessie In stappen naar CO2 neutraal-no regret!

Op woensdag 13 februari vond bij Aedes in Den Haag de werksessie ‘In Stappen naar CO2 neutraal’ plaats. Met 45 deelnemers was de zaal goed gevuld. Om 13 uur gaf Bart Verhaeghe een introductie en stelde de drie sprekers voor. Ook gaf hij een overzicht van komende bijeenkomsten en excursies waarvoor hier is aan te melden.

Marco Kersing, manager vastgoed van OFW en medeorganisator van deze bijeenkomst, gaf de eerste presentatie over de route die OFW kiest richting energieneutraliteit. Volgens de Trias energetica wordt de isolatiewaarde van de woningen eerst aangepakt. Uit monitoring van het energieverbruik voor en na renovatie is een grote besparing gemeten.

Rob Simons, senior adviseur vastgoed van Woonbedrijf gaf een overzicht van de pilot met verschillende typen warmtepompen die in Eindhoven werd uitgevoerd. In een aantal woningen zorgden de warmtepompen voor een besparing van meer dan 50% op het gasverbruik. Inregeling, type woning, gezinssamenstelling en bewonersgedrag zorgden voor variatie in de mate van besparing. In de volgende fase onderzoekt Woonbedrijf de wensen van de klant om de werkelijke bijdrage van CO2 besparing inzichtelijk te maken.

Marianne Lamberts, projectleider van Bo-Ex gaf als derde spreker uitleg over De Isolatie Uitdaging die Mitros, Portaal en Bo-Ex samen met 16 corporaties heeft uitgezet. Het doel van deze challenge is het vinden van een breed toepasbaar isolatiemateriaal dat milieuvriendelijk, geschikt voor lage temperatuurverwarming (hoge isolatiewaarde) en rond de drie centimeter dik is. Marianne gaf aan dat andere corporaties welkom zijn om zich aan te sluiten bij de Isolatie Uitdaging.

Na de koffiepauze en netwerkmoment begonnen de werksessies. Marco, Rob en Marianne stonden verdeeld over de ruimte met een flipover. In een groep van 15 personen werd er op een interactieve manier gediscussieerd over de pilots die de spreker hadden toegelicht. Deelnemers koppelden terug dat ze het nuttig vonden om ervaringen te delen en input van anderen te krijgen. Uitkomst van de werksessies was ondermeer het nut van tijdig informeren en instrueren van de klant wanneer de woning wordt verduurzaamd. Medewerking en gedrag zijn in sterke mate bepalend voor het slagen van een besparingsmaatregel. Er kwam naar voren dat bepaalde corporaties bepaalde systeemgrenzen ervaren die het scala aan mogelijkheden beperkt. Waarom zou een woningcorporatie bijvoorbeeld geen windmolen mogen bouwen? Ook was er overeenstemming dat de huidige methoden en materialen niet altijd breed toepasbaar zijn en de kosten voor renovatie richting NoM vaak hoog uitvallen. Het uitdagen van partijen om met vernieuwende producten te komen is een goede manier om elkaar verder te helpen.

Om 16 uur werd de werksessie afgesloten en werd er door deelnemers nog levendig doorgepraat over de gedeelde ervaringen. Wil je ook een Groene Huisvesters bijeenkomst of excursie bijwonen? Klik hier voor de agenda.

De Alliantie inspireert in Circulair Buiksloterham

Hierbij een impressie van Marlou Boerbooms over de excursie naar Circulair Buiksloterham in Amsterdam Noord, de broedplaats van het in de praktijk brengen van circulaire bouwen en wonen. De excursie op 28 november op uitnodiging van Koos Koolstra van De Alliantie inspireerde de deelnemers om in de eigen praktijk aan de slag te gaan. Saskia Muller van het Living Stadlab Circulair Buiksloterham deelde het verhaal van pioniers die in Buiksloterham een beweging op gang brachten om in de eigen wijk te gaan voor een circulaire benadering. Inmiddels zijn deze pioniers stappen verder en werken zij samen met bewoners, gemeente, bedrijven en ontwikkelaars. De gemeente gaf ruimte aan zelfbouwers die net voor de kredietcrises hun kavels kochten om circulaire woningen te realiseren. Het resultaat is prachtig. Dankzij die crises ontstond er ruimte op traditionele plannen die op de plank lagen om te zetten in naar plannen die meer zelfvoorzienend zijn. Sloopplannen gingen van tafel. Bestaande industriële gebouwen blijven behouden en krijgen een nieuwe bestemming die de wijk versterkt. Zo ook het gebouw van het Living Stadslab aan de Papaverweg. Nieuwbouw wordt ingepast en geeft ruimte aan de oorspronkelijke bebouwing. Zo zijn de hoeken van tegenoverliggende nieuwbouw laag gehouden zidat de tegenoverliggende lagere bestaande bebouwing haar zonnige omgeving behoudt. De gemeente heeft grond uitgegeven via een prijsvraag voor het meest circulaire project. Naast houten, biobased appartementengebouwen, ontwikkelen eigenaren waterwoningen die voorzien in de eigen energiebehoefte. Aansluiting op het net is niet nodig (off grind). De hele wijk stapt af van het gasnet. De ontwikkelingen gaan zo snel dat ook aansluiting op het warmtenet wellicht niet tot de beste keuze leidt. In de wijk zijn kleinere zelfvoorzienende energienetten aangelegd. Betaalbaarheid is een belangrijk argument. De prijs van warmte vanuit het warmtenet is immers gekoppeld aan de gasprijs, die omhoog zal gaan. Door zelf in de energiebehoefte te voorzien, kan de betaalbaarheid beter geborgd worden.

De Alliantie is als corporatie een belangrijke partner die deze beweging ondersteunt en voortstuwt. Niet alleen in Buiksloterham maar ook daarbuiten leidt dit tot nieuwe inzichten en helpt dit richting circulair bouwen en wonen. Jurgen Klaassen van De Alliantie daagde de deelnemers uit om op een andere manier te werken. Bij nieuwbouw en renovatie kunnen corporaties hun partners vragen hoe zij zonder afval produceren en hergebruik van materialen en gebouwen in de toekomst mogelijk maken. ‘Stap over je eigen grenzen heen en stel je open voor je omgeving die vaak al veel verder is in het zoeken naar circulaire oplossingen’, aldus Jurgen. Nieuwbouw en renovatie bereikt 3% van de woningvoorraad dus de inzet moet ook gericht zijn op de overige 97% van de bestaande woningen. Zo heeft De Alliantie een circulaire pilots ontwikkeld voor Zelf Aangebrachte Voorzieningen (ZAV) waardoor vertrekkende huurders spullen schenken aan nieuwe. De belangrijkste winst zit in de ontmoeting met nieuwe huurders die zich welkom voelen. De vertrekkende huurder geeft aan dat het weggeven van spullen hem of haar gelukkiger maakt. In Buiksloterham is De Alliantie betrokken bij een project dat nu gebouwd wordt. Met partners worden er nieuwe toepassingen gerealiseerd die de bewoners meer onderling verbindt en leidt tot reductie van energie en materialen. Zo heeft Waternet geen aansluiting op de riolering gemaakt maar komen er chemische toiletten die via een biogasinstallatie zorgen voor groen gas. Installaties worden geen eigendom van De Alliantie maar blijven van de leverancier die diensten levert. Ook op sociaal vlak krijgt circulariteit betekenis. Er komt onder andere een bewonersgroep te wonen die zorg nodig heeft. Zij dragen via dagbesteding bij aan de gemeenschappelijke was- en reparatiedienst die in het eigen gebouw worden gerealiseerd. Alle bewoners krijgen gemeenschappelijke voorzieningen zoals wassen en strijken. In de wijk is een mobiliteitsdienst ‘Ik wil Hely’ opgezet waarbij leden met een (elektrische) deelauto, bakfiets, e-scooter, e-bike en straks ook openbaar vervoer kunnen reizen. De reparatie aan de fietsen is mogelijk via de dagbesteding. Een deel van deze gemeenschappelijk voorzieningen in het gebouw worden ingevuld na oplevering met de bewoners. De tip van de deelnemers: ‘De Alliantie betrek de bewoners in de bouwfase!’.

Na deze inspiratie leidde Peter Dortwegt en Saskia Muller twee groepen door Buiksloterham. De regen was koud maar het bezoeken van de gerealiseerde projecten zo verfrissend dat de deelnemers tot de schermer inviel door de wijk trokken om zich te laten inspireren. De excursie sloot af bij Café De Ceuvel, een Café met een duurzame missie waar het gezellig toeven was. Marlou Boerbooms dankte namens Groene Huisvesters Koos Koolstra, Jurgen Klaassen, Saskia Muller en Peter Dortwegt voor de inspiratie. De 42 deelnemers gaven een 9 voor deze excursie. Alle reden om op 12 juni 2019 opnieuw Buiksloterham te agenderen. Ditmaal is het thema ‘Duurzame mobiliteit’!

Oefenen.nl helpt bewoners Groen Doen

De sessie van Groene Huisvesters op de Renda Dag van de bewoner op 11 oktober 2018 bood deelnemers een preview op op de filmpjes en interactieve quizvragen gemaakt door Oefenen.nl voor Groen Doen. Groen Doen is ontwikkeld met dank aan de gemeente den Haag. Groene Huisvester Haag Wonen en andere Haagse partners hielpen bij de ontwikkeling. Oefenen.nl is gratis beschikbaar voor elke bewoner die nu ook Groen Doen kan oefenenen. Tijdens de Dag van de bewoner presenteerden Anne-Lies Schrijvers van Oefenen.nl met Peter Willemse van Haag Wonen het interactieve oefenmateriaal wat is ontwikkeld voor Groen Doen. Oefenen.nl richtte zich voorheen vooral op oefenen op taal, rekenen en werken in een digitale wereld via Klik en Tik,

Nu is er dankzij een Haagse bijdrage ook oefenmateriaal voor een bewoner die duurzaam wil wonen in zijn eigen huis, wijk of wereld. Via een interactieve digitale quiz met filmpjes, beelden en aansprekende simpele teksten reist de bewoner door de verschillende vertrekken van zijn of haar huis, tuin of balkon, wijk en wereld om te ontdekken waar hij of zij meer rekening kan houden met het milieu met behoud van comfortabel, gezond en veilig wonen. Door te oefenen, houdt de bewoner ook geld over in de portemonnee.

De deelnemers speelden de Quiz en reageerden enthousiast. Het feit dat dit oefenmateriaal gratis beschikbaar is, wordt gewaardeerd. Elke corporatie, bewonersorganisatie of aanbieder kan een link naar het oefenpakket van Groen Doen verspreiden, Tijdens de sessie deden aanbieders een oproep om Groen Doen door te ontwikkelen om bewoners te laten oefenen met de nieuwe generatie installaties met lage temperatuur en balansventilatie. Marlou Boerbooms namens Groene Huisvesters  riep hen op daarvoor middelen vrij te maken bijvoorbeeld via de branche organisaties. Een deelnemers stelde voor om Groen Doen door te ontwikkelen met de input van mensen die oefenen. Deze tip wordt uitgevoerd. De ervaringen van de gebruikers van Groen Doen leiden zo tot verbetering van het oefenmateriaal.Groen Doen wordt officieel medio november gelanceerd.  Els de Rooij bewoner van Groene Huisvester Woonbedrijf over de Oefenen.nl en samenwerken met bewoners. Zij blikt terug op deze geslaagde dag.

Circulaire keuken ontwikkeld met Europese subsidie

Tijdens de werksessie Europese subsidie benutten op 3 oktober bij Aedes deelde de TU Delft een aantal mooie ontwikkelingen die mede dankzij een bijdrage vanuit Europa mogelijk gemaakt zijn. Vincent Gruis nam de deelnemers mee in een reis die vier jaar geleden startte met zijn idee om een circulaire keuken te ontwikkelen die plug en play geïnstalleerd wordt. Groene Huisvester Woonbedrijf participeert met drie Europese corporaties, zoals Zonnige Kempen en Paris Habitat in dit Interreg project. De bijdrage uit Europa is 60% van de kosten. Hoe wij omgaan met keukens is cultureel bepaald. In sommige landen is een keuken net als een meubel in eigendom van de bewoner en verhuist mee. Een lease keuken is in Nederland niet erg aantrekkelijk omdat corporaties tegen lagere rente kunnen lenen om de keuken te financieren. Toch is een ander business model nodig om te komen tot circulariteit. In het project is keukenproducent Bribus gaan meedraaien. Zij zijn bereid om de keuken weer terug te nemen en elders in te zetten. Zij hebben belang bij hergebruik. De contractvorming wordt nu ontwikkeld. De circulaire keuken is opgebouwd uit een plug en play systeem. Het systeem is financieel concurrerend met een ‘gewone’ keuken. De volgende stap is het uittesten van deze keuken en het business model in de ‘echte’ wereld. Het standaardiseren van keukenonderdelen niet alleen bij Bribus maar ook bij alle keukenproducenten helpt bij hergebruik. Dit zou opnieuw een project kunnen worden waarvoor Europese subsidie aangevraagd wordt. Vincent sloot af met een toelichting op Interreg project CHARM waarbij het upcyclen van materiaal centraal stond. Bij dit project is ook Groene Huisvester Eigen Haard betrokken. Binnenkort zal de EU beslissen of dit project wordt gehonoreerd. Vincent nodigde de corporaties aan te haken bij de projecten.

Gerard van Bortel ging in op de TU interreg projecten Homes4all en Housing4.0Energy. Het eerste is niet toegekend en het tweede wel. Gerard analyseert dat het eerste project te weinig value for money geneerde. De partners wilden teveel en hebben te weinig keuzen gemaakt. Het Housing4.0Energy is toegekend omdat een duidelijk doel heeft: het ontwikkelen aanbod kleine betaalbare CO2-arme nulenergiewoningen. Tenslotte ging Gerard in op het Horizon 2020 project ‘Cities Tackling Social Inequality’. Corporaties kunnen bij dit soort projecten aanhaken.

‘Werk samen met partners die subsidie aanvragen’ was de belangrijkste boodschap van Robin van Leijen. Hij werkt voor Aedes in Brussel en Housing Europe is een belangrijke partner voor EU subsidies. Zij zoeken corporaties die willen participeren. Heb je als corporatie interesse, meld je dan aan via Aedes. Robin ging in op het totale budget vanuit Europa. Er is enorm veel geld beschikbaar en dat wordt te weinig benut door Nederland. Naast Interreg en Horizon 2020 liggen er kansen bij Europese Fondsen voor Regionale Ontwikkeling (EFRO). In Nederland is in de regio Noord (SNN), Oost (GO), Zuid (Stimulus) en West (Kansen voor West) een management autoriteit die ondersteuning biedt bij de aanvraag. Hij raadt corporaties die interesse hebben in Europees geld aan met deze autoriteit contact te leggen. Robin neemt ons mee door een 7-tal EU programma’s en de financiering via de Europan Investment Bank (EIB) waar Groene Huisvester Portaal 200 miljoen financierde. Hij sluit af met de uitnodiging zich bij hem te melden als je als corporatie wilt deelnemen. Een traject levert niet alleen geld om maar ook inzicht hoe andere sociale verhuurders in Europa zaken benaderen. Ook dat is een meerwaarde.

Onder leiding van Marlou Boerbooms van Groene Huisvesters volgde een discussie over wat je wilt bereiken met EU subsidie. De subsidie is niet leidend. Dat is de wens om een product of dienst te ontwikkelen die zonder bijdrage moeilijk te realiseren is. Daarnaast levert ook hier samenwerken voordeel op. Zo werd het idee geopperd om te komen tot een platform circulair waarbij corporaties met partners samenwerken aan het opnieuw inzetten van materialen. Paris Habitat heeft al een mooi voorbeeld ontwikkeld. Aanknopingspunten voldoende en de kunst is deze kansen samen te verzilveren.

The Natural Step inspireert

Op 19 september werkten 40 deelnemers samen aan een Hackathon The Natural Step. Op de Groene Huisvesters bijeenkomst op 18 april in de RAI Amsterdam introduceerde The Natural Step haar WonenLab als platform voor duurzaam Wonen. Het Platform biedt een digitale omgeving maar ook fysieke ontmoeting aan corporaties en organisaties die vanuit de duurzame waarden van TNS werken. Tijdens de Hackathon onder leiding van Berend Aanraad, directeur van TNS gingen de deelnemers dieper in op de behoefte aan kennis en netwerk. In het WonenLab delen organisaties al mooie voorbeelden en dit wordt verder uitgebouwd. Jetske Thielen en Suzanne Wacanno van TNS begeleiden de groepen die werkten aan thema’s als bewustwording, materialen en biodiversiteit. Dit leverde mooie inzichten op. Zo deelt Ingrid Pierik van Wonion haar ervaring met een circulair project waarbij samen met bewoners en gemeente een meer parkachtige omgeving wordt gerealiseerd. ‘Leg de lat hoog zodat je samen een mooi resultaat boekt!’ Hanneke van der Heijden van Woonstad Rotterdam deelt haar inzichten over de verandering naar meer duurzaam gedrag. ‘Luister en bevraag en verrijk je plannen met de ideeën van andere mensen. Verandering begint bij jezelf, hoe gedragen wij onszelf ten opzichte van onze bewoners? Marlou Boerbooms sloot de bijeenkomst namens Groene Huisvesters af met de conclusie dat samenwerken met bewoners door de bestuurders als belangrijkste thema op de agenda is gezet. Ook de samenwerking met gemeenten scoort hoog en TNS als gedeelde taal helpt om te werken aan het realiseren van gedeelde belangen voor betaalbaar, veilig en comfortabel wonen. Ofwel kwaliteit van leven door wonen zal ook in 2019 hoog op de agenda staan! Berend Aanraad nodigt deelnemers uit aan te sluiten bij het WonenLab via deze link.

Klimaatadaptatie: mooie voorbeelden van Havensteder en Rotterdam

Medewerkers van corporaties, gemeenten, waterschappen en het ministerie van BZK bogen zich tijdens excursie Klimaatadaptatieo op 14 februari over de vraag hoe we vandaag, maar ook morgen de voeten drooghouden en omgaan met hittestress. Door klimaatverandering hebben we te maken met extreme regenbuien maar ook met langere perioden van droogte en hitte. Havensteder en de gemeente Rotterdam deelden mooie voorbeelden tijdens een Wijksafari. In de werksessie onder leiding van John van der Knaap van Havensteder is de NEXT STEP besproken. Er is nog veel werk te verzetten om alle kansen te verzilveren om samen te werken aan Klimaatadaptie.

Arnoud Molenaar van de gemeente Rotterdam lichtte het Resilience programma toe waarbij Rotterdam één van de 100 internationale steden is die veerkracht als uitgangspunt neemt. Veerkracht en voorbereiding op transities zodat deze als kansen benut worden. Een meer klimaatbestendig Rotterdam levert kansen op een leefbare en groene stad. Resilience betekent ook werken aan een samenleving in balans, een duurzame haven met infrastructuur die klaar is voor de 21ste eeuw, een cyber en netwerk stad. Samenwerking in deze transities is niet alleen leuk maar ook uitdagend omdat er nieuwe vraagstukken opgelost moeten worden.

Johan Verlinde ging in op een Deltaplan Water Rotterdam. Hij schetste een groene stad met prachtige voorbeelden van regentuinen, waterpleinen, groene daken en gevels maar ook onzichtbare ondergrondse wateropvang. Zonnepanelen hebben een hogere opbrengst in combinatie met een groene dak, de combinatie met duurzame opwekking is positief. Bewoners worden betrokken op het Deltaplan en vergroening van de leefomgeving spreekt hen aan. Corporaties spelen een belangrijke rol en via participatie dragen ook de huurders bij.

In de Wijksafari liet Havensteder daarvan mooie voorbeelden zien in een viertal binnentuinen. Geert Ketelaars en Benjamin Dijkhuizen namen de groep mee naar tuinen die niet lager maar hoger liggen dan de omringende huizen waarvan sommigen souterrains hebben. De meeste binnentuinen grenzen aan huur- en koopwoningen en dat vraagt communicatie gericht op huurders en eigenaar-bewoners. Als er andere problemen spelen, willen bewoners deze eerste opgelost zien voordat zij meewerken. Ook op micro niveau moet de samenleving eerst in balans zijn. Actieve bewoners die zich willen inzetten voor een binnentuin helpen enorm om de kansen op maatregelen te verzilveren. Slimme regentonnen, waterdoorlatende betegeling, lagere delen die als overloop dienen, verbinding met afwatering helpen maar ook een betrokken Havensteder collega als Benjamin Dijkhuizen zijn essentieel.

De gemeente Rotterdam leidde de groep over het Het Benthem(water)plein, langs een regentuin met een grote slimme regenton. In de aanleg van de nieuwe pleinen worden er minder techniek toegepast en gebruik gemaakt van natuurlijk verloop van water waardoor de onderhoudskosten lager worden. Draagvlak onder bewoners is een belangrijk item.

John van der Knaap van Havensteder begeleidde de werksessie Next Step. Klimaatadaptatie is een manier van kijken die we nu nog niet eigen gemaakt hebben. Bij woningrenovatie kan door die nieuwe blik een aantal maatregelen geïntegreerd worden in het ontwerp. Wanneer maatregelen tot extra investeringen leiden dan is de vraag bij wie de rekening ligt. De discussie levert aanknopingspunten voor concrete vervolgacties op waarbij we met de stakeholders: gemeenten, waterschappen en ministerie oplossingen moeten vinden waardoor kansen op een leefbare en groene stad worden benut. Groene Huisvesters agenderen dit in het bestuurlijk overleg.

Groene Huisvesters richten zich op thema’s die bijdragen aan CO2 neutraal wonen zodat huurders comfortabel, gezond en betaalbaar kunnen wonen. Maatregelen zijn gericht op morgen om de opwarming van de aarde binnen de normen van 1,5 graad te houden zoals afgesproken in het Klimaatakkoord van Parijs. Bij Klimaatadaptatie gaat over  thema’s die vandaag spelen: hoe kunnen we extreme regenbuien opvangen, hoe gaan we om met meer droogte en hitte. Deze excursie leverde mooie voorbeelden en aanknopingspunten om de samenwerking te intensiveren en daarvoor is meer nodig dan goede intenties.

 

Mitros Excursie naar Flat met Toekomst inspireert

Groene Huisvesters organiseerde op 22 november een excursie met Mitros naar de wijk Overvecht waar de Flat met Toekomst bezocht werd. Henk Peter Kip bestuurder van Mitros en overtuigd groene huisvester ontving ruim de 40 corporaties en wees hen op het belang van onderling samenwerken en op een andere manier uitvragen van werkzaamheden: ‘Let de lat hoog en durf los te laten want dan ontstaan er nieuwe kansen’. Jop van Buchem, projectleider van de Flat met Toekomst gaf aan hoe Mitros de samenwerking vorm en inhoud gaf. De flatwoningen die gesloopt zouden worden zijn gerenoveerd naar de Flat met Toekomst. Hans van Vucht presenteerde de ervaringen van de bewoners die inmiddels bijna een jaar wonen in de flats. Zij deelden hun ervaring aan keukentafelgesprekken met Hans in februari en nogmaals in november 2017. Mitros heeft bewoners vanaf het begin betrokken en dat wordt gewaardeerd. Bewoners vinden het belangrijk dat het aanzicht van de flats sterk is verbeterd. Zij waarderen dat de keuken groter is geworden doordat het balkon nu bij de flat is getrokken. Naast een grotere keuken is hierdoor ruimte ontstaan waarin de installaties staan opgesteld. Bewoners hebben te maken gehad met storingen en accepteren dat in de wetenschap dat deze worden verholpen, De lage temperatuurverwarming is wennen ook omdat de bestaande radiatoren behouden zijn en daardoor het beeld dat het niets veranderd is. De bewoners waarderen een knop op de radiator voor extra warmte. De ventilatie is een punt van aandacht. De bewoners kunnen ramen openen en de gebalanceerde ventilatie uitzetten. Dit doen zij om geluidsoverlast te voorkomen. CO2 gestuurde ventilatie zou een verbetering zijn en ook inzicht in de energieverbruiken kan bijdragen aan een nog betere klantbeleving. Ondanks de storingen waarderen de bewoners de flats met een dikke 8. Walter de Vette van Mitros leidde de deelnemers door de modelwoning in de Flat met Toekomst. Inspirerend is ook het uitzicht op de flat van Bo-Ex met een powernest op het dak en zonnegevels. De Utrechtse corporaties werken goed samen.