Nieuws

Primeur Aedes Routekaart CO2-neutraal 2050

Met onze bestuurders van Groene Huisvesters en andere leden ontwikkelde Aedes een Routekaart, die helpt een pad uit te stippelen naar een CO2-neutrale woningvoorraad in 2050. In onze Werksessie op 20 september lichtte Ronald Franken van Aedes het doel en de opzet van de Routekaart toe. Walter de Vette van Mitros en Marco Kersing van OFW deelden daarna hun ervaringen met het invullen van de Routekaart. Marco: ‘Ook voor voorlopers in duurzaamheid, levert de Routekaart nieuwe inzichten op. Met name de lange-termijn-blik biedt nieuw licht op het nut van korte-termijn-investeringen. En gelukkig is er veel ruimte voor eigen keuzes binnen het instrument.’ Ook Walter was enthousiast: ‘Het brengt de investeringen voor duurzaamheid financieel goed in beeld en je kunt vervolgens spelen met de verschillende scenario’s. Verder is het lekker simpel en kost het je slechts een uur om het format te vullen, mits je natuurlijk de juiste data paraat hebt.’ Het format voor de Routekaart is vanaf 2 oktober aan te vragen via Aedes. Er volgen meer bijeenkomsten voor experts over de Routekaart. Kijk voor informatie op www.aedes.nl/CO2neutraal2050.

Groene Huisvesters op Dag van de bewoner

Groene Huisvesters, Renda en de Woonbond vinden elkaar op de ‘Dag van de Bewoner’.
Op donderdag 23 november 9 uur tot 17 uur Krachtstation, Amerikalaan 199, Utrecht.
In het programma bieden wij om 11 uur, 13 uur en 14 uur een breakout aan onder de titel:
 
De huurder als dwarsligger of ambassadeur voor CO2 neutraal wonen?
Hoe betrek je de huurder in de ambitie om te komen tot CO2 neutraal wonen. De huurder verdient de hoofdrol. Hoe voorkom je dat de huurder zich ongelukkig voelt en een dwarsligger wordt. Samen met huurders werken wij aan de meest gelukkige huurder. Veilig, gezond en comfortabel wonen zonder energielasten, dat is onze inzet.
Rutger Grootwassink van de Woonbond presenteert de Routekaart voor huurders naar CO2 neuraal wonen, die door Renda partner w/e adviseurs is ontwikkeld. Marlou Boerbooms en Groene Huisvesters maken hier een interactieve sessie van.
Het  programma en  aanmelding vind je hier

Warmtesprong naar aansluiting op warmtenet?

Met het vaststellen van de EnergieAgenda van minister Kamp en de ondertekening van de Green Deal aardgasvrij wonen door 30 gemeenten, staat de uitrol van warmtenetten hoog op de agenda. “Verwachting is dat warmtenetten in de toekomst circa 25% van de woningen van warmte zullen voorzien, ten opzichte van circa 4% op het moment”, vertelt Jos Karssemeijer van het ministerie van Economische Zaken tijdens de bijeenkomst Warmtesprong die Groene Huisvesters met Platfrom31 op 22 juni organiseerde. Het gaat om kostbare projecten met een lange tijdshorizon, met verschillende risico’s en waarvoor gedegen kennis onontbeerlijk is.

Randvoorwaarden, risico’s en businesscase
Jeroen Roos van Infinitus gaf uitleg over temperaturen, duurzaamheid en de kansen en risico’s. “Veel warmtenetten kennen een hoge temperatuur, terwijl bij lagere temperaturen minder warmteverlies optreedt en het mogelijk is om duurzame bronnen aan te sluiten”, vertelt Jeroen Roos.  Eline Kleiwegt van Rebel gaf de deelnemers inzicht in de businesscase van de verschillende actoren in het gebied en specifiek in de businesscase voor corporaties. Kleiwegt: “Om de kosten voor het warmtenet te kunnen vergelijken met de huidige oplossing, moet je in beeld brengen wat de huidige kosten zijn. Het gaat onder andere om kosten voor vervanging en onderhoud aan ketel, kosten voor het leidingwerk en meters, inkoopkosten gas en administratieve kosten. We merkten dat het voor de corporaties lastig was om deze informatie bijeen te brengen.”

Aardgasloze wijk
Jan Willem Schild van Groene Huisvester Woonbron, wethouder Stephan Brandligt en Ronald Dijkgraaf van de gemeente Delft, gaven uitleg over de ontwikkelingen in de wijk Voorhof Oost. De wijk vormt de inzet van de gemeente Delft voor de ‘Green deal aardgasloze wijken’. In de Voorhof liggen momenteel elf flats van verschillende eigenaren (vier corporaties, één belegger, vijf VvE’s) die zijn aangesloten op drie kleine warmtenetten die door Eneco verwarmt worden middels aardgas. Eind 2016 heeft Eneco aangegeven haar activiteiten te stoppen. Sindsdien zoeken de eigenaren naar een alternatief. Nadat iedereen voor een eigen – niet-duurzame –  oplossing leek te gaan, zocht Woonbron ondersteuning van de gemeente om te zoeken naar een gezamenlijk duurzaam alternatief. In dezelfde periode dienden zich twee kansen aan: een warmteaansluiting op de leiding door het midden en een aansluiting op de nog te ontwikkelen geothermieput van de TU Delft. Deze heeft een overcapaciteit die benut kan worden bij de verwarming van de Voorhof. Op termijn kan ook het achterliggende gebied aangesloten worden en wellicht een aantakking gemaakt met de leiding door het midden. De verschillende eigenaren in het gebied zijn inmiddels akkoord om gezamenlijke duurzame alternatieven te onderzoeken. In het experiment Warmtesprong van Platform31 rekenden de drie corporaties Vidomes, DUWO en Woonbron samen met de gemeente Delft de businesscase voor de corporaties uit om aan te sluiten op de geothermieput van de TU Delft.

In stappen naar CO2 neutraal

Op 20 september vindt de kick-off plaats van de Aedes ondersteuning voor corporaties die een plan maken om te komen tot CO2 neutrale wonen. De Woonagenda zet in op CO2 neutraal wonen in 2050. Deze ambitie lijkt ver weg maar is alleen haalbaar wanneer corporaties daar nu mee aan de slag gaan. De werksessie van Groene Huisvesters ‘In stappen naar CO2 neutraal’  vindt plaats bij Aedes tussen 13 en 16.30 uur. Aanmelden voor deze sessie kan hier.

Europese stimulering benutten

Op 17 mei nodigde Professor Vincent Gruis, deelnemers uit mee te doen aan een Europese subsidieaanvraag ‘CHARM’ ofwel Circular Housing Asset Renovation & Management. Nederland kent een bouwpraktijk waarin 90% van de bouwdelen gerecycled wordt. Zo wordt beton uit sloopprojecten verwerkt tot betongranulaat en benut in de wegenbouw. Dit noemen we down-cyclen, De waarde van het nieuwe product is lager in vergelijking tot de oorspronkelijke toepassing. De kunst is om de waarde bij hergebruik gelijk of hoger te maken. Door onderhoud stel je sloop uit, In het geval van sloop verdient het hergebruiken in de keten of bij voorkeur het up-cyclen de voorkeur. Zo worden gebruikte koffiezakken geup-cycled tot hippe kussens. Het project CHARM gaat in op circulaire bouwdelen, renovatieconcepten, circulair portfolio beleid en hergebruik binnen de regio. De deelnemers aan de werksessie ‘Europese stimulering benutten’ toonden interesse in deze Interreg NWE aanvraag die door de TU Delft wordt voorbereid. Ron Stevens, voorzitter van VAC puntwonen pitchte zijn Interreg 2 Seas project ‘Langer zelfstandig wonen van senioren’ waarbij energiebesparing een van de aspecten is. Hij zoekt corporaties in Zuid-West Nederland (Zeeland, Zuid Holland, Brabant en kuststrook Noord Holland) en die kunnen zich nog steeds melden.

Sebastien Garnier, lobbyist vanuit Aedes in Europa ging in op de ‘Stimulering vanuit Europa’. Nederlandse corporaties maken relatief weinig gebruik van de vele mogelijkheden. Een oorzaak is dat binnen Europa Nederlandse corporaties voorop lopen. Maar juist dat kan je goed verzilveren in Europa omdat deze voorbeelden andere landen kunnen inspireren een vergelijkbare aanpak te realiseren. Zo heeft de Stroomversnelling een Europese subsidie ontvangen om haar aanpak ‘Zero Transition’ in Frankrijk en Engeland te introduceren en zo te komen tot grotere bouwstromen. Niet alleen procesgeld maar ook investeringen in duurzaam vastgoed kunnen worden gehonoreerd. Sebastien adviseert om de gemeente of regio te activeren subsidies aan te vragen. Ron Stevens roept corporaties op hierover prestatieafspraken te maken. Het aansluiten op een aanvraag is voor een corporatie aantrekkelijk. Programma’s die  nationaal of met buurlanden worden opgezet, zijn minder ingewikkeld. Op de Aedes website vind je een dossier over Europa evenals op het Flow Euro Portal.

Lidwien Slothouwer-van Schipstal van RVO.nl, ging in op ‘Ondersteuning bij Europese stimulering’. Zij werkt aan de Agenda Stad door de city deal ‘Naar een digitale woonomgeving’ uit te voeren en meer in het algemeen city deals te koppelen met het Europese Urban innovative actions programma. Voor woningcorporaties is hier een rol weggelegd. Ook heeft ze ervaring met Interreg programma’s. Zij ziet het als een avontuur om in de Europese jungle de weg te vinden, want die leidt naar mooie plekjes. RVO.nl biedt ondersteuning. Op vele  EU programma’s zijn er mensen beschikbaar voor advies en het vinden van samenwerkingspartners. Ron Stevens deelt zijn ervaring met RVO.nl medewerkers die hem kundig en bereidwillig helpen. Corporaties willen naast experimenteerruimte dankzij EU subsidies ook financiering voor opschaling van de projecten. Het Nederlandse Investeringsagentschap kan daarbij helpen. Groene Huisvester Portaal benutte als eerste Nederlandse corporatie een financiering van 200 miljoen via de Europese investeringsbank. Zelfs onder de huidige lage rentestand leverde dit een aantrekkelijk voordeel op. De bijeenkomst werd besloten met een oproep om in Europa op reis te gaan en de stimulering te benutten voor de Nederlandse huurder.

Inspiratiegids Prestatieafspraken over Energiebesparing

Inspiratiegids energiebesparing in energieafspraken

Inspiratiegids energiebesparing in energieafspraken (klik op foto)

De Inspiratiegids Prestatieafspraken over Energiebesparing is in april 2017 herzien. Twaalf concrete prestatieafspraken dragen ertoe bij dat sociale huurwoningen duurzamer worden terwijl de woonlasten van de huurders tenminste gelijk blijven. Huurdersorganisaties, corporaties en gemeenten die werken vanuit een gedeelde taal aan een gezamenlijke ambitie kunnen enorme stappen zetten op weg naar  CO2 neutrale huurwoningen. Afspraken over een gezonder binnenklimaat en comfort voor bewoners, het bestrijden van armoede, het informeren van nieuwe huurders over energielasten en 9 andere concrete afspraken vind je in deze gids. Marlou Boerbooms, energieambassadeur maakte als auteur dankbaar gebruik van de mooie voorbeelden van Groene Huisvesters. Sera Koolmees, Atrivé verzorgde de layout. herziene-uitgave-inspiratiegids-energiebesparing-en-prestatieafspraken-2017-april-small

Prestatieafspraken over energiebesparing

fullsizerender-9Portaal wint met Nijmegen Stook je Rijk Trofee

‘Prestatieafspraken maken over energiebesparing is een mooie kans om lage woonlasten en een beter comfort te realiseren. Deze kans kan je alleen samen verzilveren’, dat is de boodschap van Wieke ven Veldhuizen van Portaal aan de deelnemers aan de werksessie die op 19 mei bij Aedes. De gemeente Nijmegen won met haar corporaties en huurdersorganisaties de landelijke Stook je Rijk Trofee 2016. De gemeente Nijmegen daagde de corporaties en huurders uit om een stap extra te zetten. Nijmegen geeft niet alleen het goede voorbeeld. Zij draagt  bij in de uitvoeringskosten en zorgt voor smeerolie in de samenwerking. Portaal is een van de partijen in Nijmegen en is trots op het behaalde resultaat. Naast goede afspraken over betaalbaarheid, beschikbaarheid en kwaliteit, is er in Nijmegen gekozen om innovatieve aanpakken zoals NOM renovatie uit te voeren. Samenwerking met bewoners om energiezuinig gedrag te stimuleren maar ook monitoring of de afspraken gehaald worden, helpen partijen op weg. Het allerbelangrijkste is dat je er samen voor gaat. De opgave om naar CO2 neutraal wonen in 2045 te gaan is groot. Om dat te halen moet je nu acteren. Portaal heeft  een route naar CO2 neutraal gemaakt. Zij verdubbelt de komende jaren haar programma voor CO2 neutrale nieuwbouw en duurzame renovatie. Daarvoor zet zij alle zeilen bij.

The Natural Step zet Eindhoven in bewegingimg_7853

Joop Ketelaers presenteerde de Eindhovense aanpak. Hier zetelt The Natural Step Nederland. Sinds 2010 heeft Eindhoven deze gedeelde taal omarmd. Het gaat in Eindhoven niet langer over labels en energiebesparing maar zijn de vier duurzame waarden van The Natural Step leidend. Inmiddels zijn er in de stad meer dan 1200 mensen opgeleid en fungeren een 25-tal facilitators als trekker. Joop deelt zijn ervaring met enthousiaste verhalen over wat The Natural Step Eindhoven heeft gebracht. Als voorbeeld noemde hij de samenwerking met de corporaties om te werken aan een circulaire stad. Groene Huisvester Woonbedrijf speelt daarin een sleutelrol. Zij bracht de grondstoffenvoorraad en waarde van haar haar woningbezit in beeld. Circulair Woonbedrijf levert niet alleen besparing van grondstoffen op maar ook een besparing door hergebruik van materialen. Alle corporaties in de stad werken samen vanuit The Natural Step aan een betere kwaliteit van leven. Naast grondstoffen uitsparen of hergebruiken, vormen het verminderen van chemische stoffen in de leefomgeving, biodiversiteit en het goed zijn voor elkaar de vier duurzame waarden. Een collega zorgde voor een prachtige bloemenzee in het openbare groen waardoor besloten is niet langer groenstroken te maaien maar de natuur haar gang te laten gaan. Het resultaat is meer biodiversiteit maar ook kostenbesparing. Door hulpmiddelen als Woonconnect worden bewoners betrokken bij het verbeteren van hun woning. In de aanbesteding werkt Eindhoven vanuit resultaatgericht opdrachtgeverschap vanuit The Natural Step. Het Stadskantoor is hiervan een mooi voorbeeld. Na Joop presenteerde Thijs Kurstjens van w/e-adviseurs  de Routekaart naar CO2 neutraal om huurders op weg te helpen in deze reis. Deze routekaart wordt medio 2017 gelanceerd.

Inspiratiegids Prestatieafspraken over energiebesparing

img_6359In de werksessie werkten de deelnemers 8 concrete prestatieafspraken uit. Deze afspraken komen uit de Inspiratiegids Prestatieafspraken over energiebesparing waar niet alleen voorbeelden van concrete afspraken staan maar ook inspiratie van huurdersorganisaties, corporaties en gemeenten. Afspraken over de ambitie, verlagen van de woonlasten, beter comfort en gezondheid, bijdragen aan armoedebestrijding, maximaal benutten van subsidies, energiecoaches, voorrang voor snel terugverdiende maatregelen en monitoring passeerden de revu. Marlou Boerbooms sloot de bijeenkomst af met een presentatie over de Inspiratiegids Prestatieafspraken over energiebesparing die in april is herzien en wenste de deelnemers veel energie toe bij de nieuwe ronde van prestatieafspraken die veel nieuwe kansen biedt.

Huurder, gemeente en ketenpartners dragen bij aan duurzaamheidsbeleid corporatie

 

Corporaties zijn geen labeljagersimg_1835

‘Wij zijn geen labeljagers’, zo formuleerde Johan Bosters van Laurentius de opgave die corporaties hebben om een CO2 neutrale woonvooraad te creëren. Johan leidde een werksessie om vanuit het perspectief van huurders bij te dragen aan duurzaamheidsbeleid van de corporatie. Het gaat bij huurders om betaalbaar wonen, een gezond en comfortabel binnenklimaat. Het vroegtijdig betrekken van huurders en het bieden van groene keuzen helpt om het draagvlak voor energiebesparing te vergroten. Een open houding is van belang en het luisteren waar bewoners last van hebben of welke wensen er leven. Maak ruimte voor deze inbreng want het verbetert je plannen. Bij grotere renovaties hebben Groene Huisvesters positieve ervaring met co-creatie met bewoners. Een gezamenlijk aanpak met ruimte voor maatwerk werkt het beste. Voor het stimuleren van energiezuinig gedrag zien de corporaties een rol weggelegd voor de gemeente en de huurdersorganisatie. Betutteling vanuit de corporatie moet voorkomen worden. Energy battles, bespaarbingo’s speels en gezellig dat slaat het beste aan bij huurders. Ook energie app’s en programma’s van de energieleverancier zoals WoonEnergie dragen bij. Garantie op lagere woonlasten na een huurverhoging voor energiebesparende maatregelen helpt bewoners over de brug.  Corporaties hebben vragen over de woonlastenwaarborg: is dit extra werk  en is een garantie op gedrag wel te geven? Groene Huisvesters en hun huurders die ervaring opdeden met de woonlastenwaarborg zijn tevreden.

No-regret maatregelen eerst nemen

img_3097Perry van Happen van AlleeWonen werkte met een groep aan duurzaamheidsbeleid vanuit het perspectief van de corporatie. Hij presenteerde de samenwerking tussen corporaties en de gemeente Breda rondom het warmtenet. Duurzaamheid moet bijdragen aan betaalbaar wonen. Huurders moeten er beter van worden en de kwaliteit van de woning verbetert. In het strategisch voorraadbeleid worden de lijnen voor de corporatie uitgezet. Voor inzicht in lokale kansen zoals warmtenetten of het vervangen van gasleidingen is samenwerking met de gemeente en de netwerkbedrijven van belang. De meeste corporaties bouwen nu  CO2 neutrale nieuwbouw. Deze woningen krijgen geen gasaansluiting meer. De wetgever moet verplichte gasaansluiting afschaffen. Voor de bestaande bouw is de overstap naar elektrisch koken en lage temperatuurverwarming een voorbereiding op toekomstige ontwikkelingen. Vergaande isolatie van de woningschil is stap 1, gefaseerd uitgevoerd per bouwdeel. Soms bij grootschalige renovatie kan woningschil ineens vergaand geïsoleerd worden zodat de warmtevraag geminimaliseerd wordt. Ontwikkelingen in duurzame opwekking en installaties gaan snel. Op dit vlak wordt een kostenreductie verwacht.

De gemeente aan zetimg_0235

Frans Lemmens van Wonen Breburg ging met zijn groep in op het perspectief vanuit de gemeente. Hij presenteerde de footprint op CO2. De gemeente of regio bepaalt de ambitie om te komen tot een CO2 neutrale woonvooraad. Zij speelt een bepalende rol in de infrastructuur, lokale duurzame opwekking, warmtenetten en de transitie naar all electric. Dertig gemeenten, 12 netwerkbedrijven en Provincies ondertekenden een green deal Aardgasvrije wijken met minister Kamp. In Amsterdam stimuleert de gemeente zonnepanelen ook voor huurders. Ook is hier een bijdrage voor de corporatie bij het nemen van labelstappen. De gemeente kan druk uitoefenen op de landelijke overheid om de verhuurdersheffing in te zetten voor het investeren in energiebesparing. Via het armoedebeleid kan zij energiecoaches opleiden die huurders ondersteunen en energiezuinig gedrag stimuleren. Een woonvisie waarin duurzaamheid een belangrijke plaats verdient, stimuleert partijen om bij te dragen. Corporaties stemmen het duurzaamheidsbeleid daarop af en ook in prestatieafspraken komt dit terug.

Vertrouwen in ketensamenwerkingimg_9124

Chris Faro van TIWOS heeft ervaring met de Nul op de Meter renovatie. TIWOS neemt deel aan de Stroomversnelling huur. Chris presenteerde hoe TIWOS stakeholders betrokken heeft bij het duurzaamheidsbeleid. In de werksessie ging de groep in om samenwerking met ketenpartners om te komen tot optimale oplossingen. Vertrouwen is het sleutelwoord en ervaring opdoen met innovaties. Zeer leerzaam bestempelt Chris de processen om te komen tot goede samenwerking. Corporaties en ook de bouwsector zijn redelijke conservatief en juist daarom is het goed om te innoveren zowel in het proces als het toepassen van producten. Zorg als corporatie dat je een kundig gesprekspartner bent en weet wat je mist of nodig hebt om je doelstellingen te behalen. Maak onderscheid tussen innovatie en going concern. De innovatie kan je apart in de organisatie onderbrengen. Samenwerking met de ketenpartners en andere corporaties is een kans. Op deze manier kan een gezamenlijke uitvraag plaatsvinden.

Woensdag 8 maart werkten 32 corporaties samen bij Aedes aan duurzaamheidsbeleid. Vanuit het perspectief van de corporatie, de huurder, de gemeente en de keten (installatie- en bouwondernemers) gaven de deelnemers aan op welke punten het beleid van de corporatie versterkt kan worden. Op Homemates staan voorbeelden van mogelijke bijdragen van alle vier de partijen. Om te komen tot CO2 neutrale woonvoorraad  is samenwerking tussen alle partijen noodzakelijk.

Groene Huisvesters positief kritisch over Energiemaatregelen Europese Commissie

Groene Huisvesters debatteerden over de Energiemaatregelen van de Europese Commissie tijdens een werkbezoek aan Brussel. De voorstellen van de Commissie richten zich op een herziening van de huidige Energie Efficiëntie Richtlijn, de Richtlijn Energieprestatie Gebouwen en de inrichting van de energiemarkten. De Europese Unie wil met dit pakket haar doelstelling bereiken om in 2040 40% minder CO2 uit te stoten en 30% meer energie te besparen. Het Energiepakket heeft gevolgen voor energiebesparing in huurwoningen en daarmee op corporaties en hun huurders. In de huidige Energie Efficiëntie Richtlijn is een besparing bij consumenten van 1,5% per jaar opgelegd in de periode 2014-2020. In principe lag deze opgave bij de energieleveranciers. Nederland koos ervoor om in het EnergieAkkoord en het Convenant Energiebesparing Huursector invulling te geven aan de energiebesparingsverplichting.

Bestrijden van armoede en beimg_6384taalbaarheid op de agenda

Het nieuwe pakket Energiemaatregelen biedt lidstaten opnieuw de ruimte om afspraken te maken hoe de besparingsverplichting wordt behaald. Het Nederlandse parlement legt  opnieuw geen verplichting op aan de energieleveranciers. Nederland blijft inzetten op realisatie van verplichte energiebesparing via het EnergieAkkoord. Groene Huisvesters roepen op om de rekening niet bij de huurder neer te leggen en Nederlandse corporaties voldoende investeringsruimte te bieden om stappen te kunnen maken. Bas Eickhout, Europarlementariër ziet in lichtpunten het nieuwe pakket Energiemaatregelen: ‘Het bestrijden van energie armoede en betaalbaarheid zijn nu expliciet opgenomen in het Europese beleid. Het Nederlandse parlement liet zich als enige kritisch uit over de Europese Energiemaatregelen en zet vooral in op een Nederlandse aanpak. Europa richt zich op de horizon 2030.’ Hij roept op het Europees beleid voor Energiemaatregelen als een kans te zien en als corporatie in te zetten op deze langere horizon.

Europese subsidies voor corporaties

img_6380De Europese Unie stelt subsidies en leningen beschikbaar voor Nederlandse corporaties. RVO.nl bemiddelt in het programma Horizon 2020 en corporaties kunnen gebruikmaken van regionale structuurfondsen. Tijdens de werksessie van Groene Huisvesters op 17 mei tussen 10-12 uur bij Aedes wisselen Groene Huisvesters de mogelijkheden voor EU subsidies uit. Bert Wijbenga, voorzitter van Groene Huisvesters benadrukt het belang hiervan:  ‘Naast meer uitwisselingen van goede voorbeelden binnen Europa, gaan we voor het verzilveren van Europese subsidies voor onze huurders’.

Meer informatie over het werkbezoek van Groene Huisvesters aan Brussel vind je op de website van  Aedes.

Ambitie naar CO2 neutrale huurwoningen

Op 1 februari bogen zich ruim 30 corporatie experts over de ‘Ambitie naar een CO2 neutrale huurwoningen’. Onder bezielende leiding van Ronald Franken, Aedes, Adviseur Duurzaamheid en Energiebesparing, Marco Kersing, OFW, Manager Projecten en Ingrid Pierik, Wonion, Beleidsadviseur Techniek werkten de deelnemers aan drie thema’s. img_6196-2Ronald Franken begeleidde de sessie Aedes Agenda duurzaamheid: ‘CO2 neutrale energievoorziening van de woningvoorraad’ en haalde praktijkervaring van de deelnemers op. Op 21 december gaven de bestuurders van Groene Huisvesters input op deze agenda. Op 8 februari ronden de bestuurders hun advies aan het Aedes bestuur af.

Marco Kersing  begeleidde de sessie over de route naar energieneutraliteit. OFW heeft  label B behaald en het beleid “OFW op weg naar Energieneutraal” in 2040 in uitvoering. De bewoners hebben nu gemiddeld 500 m2 gas bespaard. Dit maakt OFW de corporatie met de relatief de laagste energielasten in Nederland. Monitoring toont aan het rebound effect (waardoor de woning warmer wordt na de investering in maatregelen en de besparing tegenvalt) ontbreekt. OFW geeft twee verklaringen:  de huurdersorganisatie faciliteert energiebesparend gedrag  en de huurder heeft inzicht in het werkelijk verbruik.  Gemiddeld 1000 m2 gas kan de huurder nog besparen. OFW zet hierin nu  stappen door het aanbrengen van zonnepanelen en bij renovatie een nieuwe buitenschil met extra dikke isolatie.

Tijdens de sessie zijn drie routes om te komen tot energieneutraliteit verkend:
1.       Stapsgewijs opbouwen vanuit een heldere vastgoedstrategie en duurzaamheidsambitie (No-regret aanpak)
2.       In een keer naar NOM (Stroomveimg_6194-2rsnellingsaanpak)
3.       Werken naar energiezuinige woningen (Energielabel A/B) en vervolgens met partners werken aan duurzame energie/warmteopwekking op gebiedsniveau.

In de werksessies kwam het volgende naar voren:
·         De corporaties werken aan duurzaamheid meer of minder vanuit een visie.
·         De tijdshorizon van dat beleid, de mate waarin dit beleid smart is geformuleerd en de mate van integrale aanpak, verschilt. Door enkele corporaties wordt langjarig aan duidelijke energiebesparingsdoelstellingen gewerkt. Er zijn corporaties die nog moeten beginnen en vooral budget en ambitie toegekend hebben gekregen om het te gaan doen.  Zeker voor de corporaties die gaan beginnen, is het lastig om de juiste stappen te zetten.
·         De corporaties gaan vooral voor de eerste route (No-regret, veel renovaties naar label A/B). Er worden NOM projecten uitgevoerd ‘om innovatie te stimuleren, als proef, om ervaring opdoen, voor nieuwbouw’.
·         Bij de no-regret aanpak worstelen de corporaties met de juiste tussenstappen. Welke stappen voorkomen desinvesteringen? Wij kwamen gezamenlijk tot de conclusie dat de goede stappen per corporatie en zelfs per complex of  binnen een complex kunnen verschillen. De complex strategie bepaalt de goede tussenstappen en een goede bijdrage aan de organisatiedoelen. De Trias energetica als denkrichting kreeg bijval vanuit de groepen.
·         Binnen de no-regret aanpak zien we een elementenaanpak zoals bij kozijnvervanging het toepassen van triple glas of een aanpak waarin de natuurlijke momenten benut worden. OFW  kiest ervoor om de werkzaamheden ineens uit te voeren.
·         Er zijn een aantal corporaties die woningen hebben aangesloten op bestaande warmtenetwerken. Sommigen zijn op constructieve wijze in overleg zijn om te komen tot een duurzaam warmtenetwerk (route 3) terwijl anderen de stadsverwarmingsaanbieders eerder als een belemmering ervaren.

Ingriimg_6195-2d Pierik begeleidde de sessie over het proces om te komen tot energieneutraliteit. Wonion zet in op energieneutrale woningen en betrekt de bewoners hierop. Wonion heeft met corporaties in haar omgeving een samenwerking gezocht via de Natural Step om het proces naar tot een energieneutraal Wonion in te richten. Hierdoor ontstaan er binnen Wonion en haar omgeving een gedeelde taal en een gezamenlijke ambitie. Ingrid roept op om te starten en de samenwerking op te zoeken. Het geeft positieve energie en samen bereik je meer. De werksessie heeft twee vragen: wat neem je morgen mee naar je organisatie en waarmee ga je morgen aan de slag. Ook in deze sessie viel het onderlinge verschil tussen corporaties op. De ene corporatie heeft meer stappen te zetten in om te komen tot een duurzame ambitie, beleid naar CO2 neutraal, integratie in assetmangement,  uitvoering en samenwerking met bewoners. Ook de de ambitie vanuit de gemeenten en de prestatieafspraken verschillen. Samenwerking met de bewoner zodat ook daadwerkelijk een energiebesparing bereikt wordt, medestanders zoeken binnen je eigen organisatie, ketensamenwerking en kennisdeling met anderen waren de meest gehoorde vervolgstappen. Aan ondersteuning is behoefte om dieper in te gaan op de natural step en deze procesaanpak te benutten bij vervolgstappen.

Marlou Boerbooms vatte de bijeenkomst samen met een dankwoord aan de deelnemers en de begeleiders. De bestuurders van Groene Huisvesters maken dankbaar gebruik van de input op de Aedes Agenda en nemen dit mee in het advies aan het Aedes bestuur. Een extra werksessie over de natural step nemen we op in de agenda van de werksessies.