Archief voor Auteur: Marlou Boerbooms

Klimaatadaptatie: mooie voorbeelden van Havensteder en Rotterdam

Medewerkers van corporaties, gemeenten, waterschappen en het ministerie van BZK bogen zich tijdens excursie Klimaatadaptatie over de vraag hoe we vandaag, maar ook morgen de voeten drooghouden en omgaan met hittestress. Door klimaatverandering hebben we te maken met extreme regenbuien maar ook met langere perioden van droogte en hitte. Havensteder en de gemeente Rotterdam deelden mooie voorbeelden tijdens een Wijksafari. In de werksessie onder leiding van John van der Knaap van Havensteder is de NEXT STEP besproken. Er is nog veel werk te verzetten om alle kansen te verzilveren om onze voeten droog te houden.

Arnoud Molenaar van de gemeente Rotterdam lichtte het Resilience programma toe waarbij Rotterdam één van de 100 internationale steden is die veerkracht als uitgangspunt neemt. Veerkracht en voorbereiding op transities zodat deze als kansen benut worden. Een meer klimaatbestendig Rotterdam levert kansen op een leefbare en groene stad. Resilience betekent ook werken aan een samenleving in balans, een duurzame haven met infrastructuur die klaar is voor de 21ste eeuw, een cyber en netwerk stad. Samenwerking in deze transities is niet alleen leuk maar ook uitdagend omdat er nieuwe vraagstukken opgelost moeten worden.

Johan Verlinde ging in op een Deltaplan Water Rotterdam. Hij schetste een groene stad met prachtige voorbeelden van regentuinen, waterpleinen, groene daken en gevels maar ook onzichtbare ondergrondse wateropvang. Zonnepanelen hebben een hogere opbrengst in combinatie met een groene dak, de combinatie met duurzame opwekking is positief. Bewoners worden betrokken op het Deltaplan en vergroening van de leefomgeving spreekt hen aan. Corporaties spelen een belangrijke rol en via participatie dragen ook de huurders bij.

In de Wijksafari liet Havensteder daarvan mooie voorbeelden zien in een viertal binnentuinen. Geert Ketelaars en Benjamin Dijkhuizen namen de groep mee naar tuinen die niet lager maar hoger liggen dan de omringende huizen waarvan sommigen souterrains hebben. De meeste binnentuinen grenzen aan huur- en koopwoningen en dat vraagt communicatie gericht op huurders en eigenaar-bewoners. Als er andere problemen spelen, willen bewoners deze eerste opgelost zien voordat zij meewerken. Ook op micro niveau moet de samenleving eerst in balans zijn. Actieve bewoners die zich willen inzetten voor een binnentuin helpen enorm om de kansen op maatregelen te verzilveren. Slimme regentonnen, waterdoorlatende betegeling, lagere delen die als overloop dienen, verbinding met afwatering helpen maar ook een betrokken Havensteder collega als Benjamin Dijkhuizen zijn essentieel.

De gemeente Rotterdam leidde de groep over het Het Benthem(water)plein, langs een regentuin met een grote slimme regenton. In de aanleg van de nieuwe pleinen worden er minder techniek toegepast en gebruik gemaakt van natuurlijk verloop van water waardoor de onderhoudskosten lager worden. Draagvlak onder bewoners is een belangrijk item.

John van der Knaap van Havensteder begeleidde de werksessie Next Step. Klimaatadaptatie is een manier van kijken die we nu nog niet eigen gemaakt hebben. Bij woningrenovatie kan door die nieuwe blik een aantal maatregelen geïntegreerd worden in het ontwerp. Wanneer maatregelen tot extra investeringen leiden dan is de vraag bij wie de rekening ligt. De discussie levert aanknopingspunten voor concrete vervolgacties op waarbij we met de stakeholders: gemeenten, waterschappen en ministerie oplossingen moeten vinden waardoor kansen op een leefbare en groene stad worden benut. Groene Huisvesters agenderen dit in het bestuurlijk overleg.

Groene Huisvesters richten zich op thema’s die bijdragen aan CO2 neutraal wonen zodat huurders comfortabel, gezond en betaalbaar kunnen wonen. Maatregelen zijn gericht op morgen om de opwarming van de aarde binnen de normen van 1,5 graad te houden zoals afgesproken in het Klimaatakkoord van Parijs. Bij Klimaatadaptatie gaat over  thema’s die vandaag spelen: hoe kunnen we extreme regenbuien opvangen, hoe gaan we om met meer droogte en hitte. Deze excursie leverde mooie voorbeelden en aanknopingspunten om de samenwerking te intensiveren en daarvoor is meer nodig dan goede intenties.

 

Regenlaarzen mee! Op stap met Groene Huisvesters


Op 14 februari in de middag gaan we op de excursie ‘Klimaatadaptatie’ in Rotterdam. Het programma is bekend!

  • Karin Schrederhof, Woonbron heet welkom
  • Arnoud Molenaar, Rotterdam ‘Resilience Program’
  • Johan Verlinde, Rotterdam en John van der Knaap, Havensteder, ‘Klimaatadaptatie’
  •  ‘Kijk in de wijk’ in twee ronden van elk een uur in de Agniesebuurt
  • Tom Thomaes, ‘Programma Groene Huisvesters 2018’
  • Conclusies en gezamenlijke afsluiting

Mitros Excursie naar Flat met Toekomst inspireert

Groene Huisvesters organiseerde op 22 november een excursie met Mitros naar de wijk Overvecht waar de Flat met Toekomst bezocht werd. Henk Peter Kip bestuurder van Mitros en overtuigd groene huisvester ontving ruim de 40 corporaties en wees hen op het belang van onderling samenwerken en op een andere manier uitvragen van werkzaamheden: ‘Let de lat hoog en durf los te laten want dan ontstaan er nieuwe kansen’. Jop van Buchem, projectleider van de Flat met Toekomst gaf aan hoe Mitros de samenwerking vorm en inhoud gaf. De flatwoningen die gesloopt zouden worden zijn gerenoveerd naar de Flat met Toekomst. Hans van Vucht presenteerde de ervaringen van de bewoners die inmiddels bijna een jaar wonen in de flats. Zij deelden hun ervaring aan keukentafelgesprekken met Hans in februari en nogmaals in november 2017. Mitros heeft bewoners vanaf het begin betrokken en dat wordt gewaardeerd. Bewoners vinden het belangrijk dat het aanzicht van de flats sterk is verbeterd. Zij waarderen dat de keuken groter is geworden doordat het balkon nu bij de flat is getrokken. Naast een grotere keuken is hierdoor ruimte ontstaan waarin de installaties staan opgesteld. Bewoners hebben te maken gehad met storingen en accepteren dat in de wetenschap dat deze worden verholpen, De lage temperatuurverwarming is wennen ook omdat de bestaande radiatoren behouden zijn en daardoor het beeld dat het niets veranderd is. De bewoners waarderen een knop op de radiator voor extra warmte. De ventilatie is een punt van aandacht. De bewoners kunnen ramen openen en de gebalanceerde ventilatie uitzetten. Dit doen zij om geluidsoverlast te voorkomen. CO2 gestuurde ventilatie zou een verbetering zijn en ook inzicht in de energieverbruiken kan bijdragen aan een nog betere klantbeleving. Ondanks de storingen waarderen de bewoners de flats met een dikke 8. Walter de Vette van Mitros leidde de deelnemers door de modelwoning in de Flat met Toekomst. Inspirerend is ook het uitzicht op de flat van Bo-Ex met een powernest op het dak en zonnegevels. De Utrechtse corporaties werken goed samen.

 

Groene Huisvesters op Dag van de bewoner

De gelukkigste bewoner van Nederland Gonny Burgers is op 23 november gekozen tijdens de dag van de bewoner. Hier presenteerde Groene Huisvesters in een breakout sessie de CO2 routekaart voor huurders ontwikkeld door w/e adviseurs in opdracht van de Woonbond, Aedes en VNG. Een primeur die Rutger Groot Wassink van de Woonbond met trots aankondigde. Thijs Kurstjens liet zien hoe corporaties en huurdersorganisaties de huurder op weg helpt naar gasloos wonen. De huurder verdient de hoofdrol niet alleen in de uitvoering maar ook in beleid en voorbereiding van plannen. Tom Thomaes van Groene Huisvesters gaf een doorkijk naar de werksessies in 2018 waarin samenwerken met huurder opnieuw centraal staat.

 

Groene Huisvester Mitros wint met Utrecht Stook je Rijk Trofee 2017

Oordeel van de jury over de prijswinnaar

‘In de Prestatieafspraken van de gemeente Utrecht worden de corporaties flink uitgedaagd’, aldus Sabine Galjé van het ministerie van BZK die namens de jury de prijs uitreikte. ‘Corporaties zijn gevraagd scenario’s op te stellen, waarbij duidelijk moet zijn wat de financiële en uitvoeringstechnische consequenties zijn als 2030 als jaartal voor een klimaatneutrale huursector wordt aangehouden, en wat consequenties zijn als 2050 als jaartal wordt en wat daar tussen mogelijk is. In de wijk Overvecht is het resultaat nu al zichtbaar. Op 22 november organiseerde Groene Huisvesters een excursie naar Utrecht waar Mitros ruim 40 corporaties ontving in de Flat met Toekomst.

Primeur Aedes Routekaart CO2-neutraal 2050

Met onze bestuurders van Groene Huisvesters en andere leden ontwikkelde Aedes een Routekaart, die helpt een pad uit te stippelen naar een CO2-neutrale woningvoorraad in 2050. In onze Werksessie op 20 september lichtte Ronald Franken van Aedes het doel en de opzet van de Routekaart toe. Walter de Vette van Mitros en Marco Kersing van OFW deelden daarna hun ervaringen met het invullen van de Routekaart. Marco: ‘Ook voor voorlopers in duurzaamheid, levert de Routekaart nieuwe inzichten op. Met name de lange-termijn-blik biedt nieuw licht op het nut van korte-termijn-investeringen. En gelukkig is er veel ruimte voor eigen keuzes binnen het instrument.’ Ook Walter was enthousiast: ‘Het brengt de investeringen voor duurzaamheid financieel goed in beeld en je kunt vervolgens spelen met de verschillende scenario’s. Verder is het lekker simpel en kost het je slechts een uur om het format te vullen, mits je natuurlijk de juiste data paraat hebt.’ Het format voor de Routekaart is vanaf 2 oktober aan te vragen via Aedes. Er volgen meer bijeenkomsten voor experts over de Routekaart. Kijk voor informatie op www.aedes.nl/CO2neutraal2050.

Groene Huisvesters op Dag van de bewoner

Groene Huisvesters, Renda en de Woonbond vinden elkaar op de ‘Dag van de Bewoner’.
Op donderdag 23 november 9 uur tot 17 uur Krachtstation, Amerikalaan 199, Utrecht.
In het programma bieden wij om 11 uur, 13 uur en 14 uur een breakout aan onder de titel:
 
De huurder als dwarsligger of ambassadeur voor CO2 neutraal wonen?
Hoe betrek je de huurder in de ambitie om te komen tot CO2 neutraal wonen. De huurder verdient de hoofdrol. Hoe voorkom je dat de huurder zich ongelukkig voelt en een dwarsligger wordt. Samen met huurders werken wij aan de meest gelukkige huurder. Veilig, gezond en comfortabel wonen zonder energielasten, dat is onze inzet.
Rutger Grootwassink van de Woonbond presenteert de Routekaart voor huurders naar CO2 neuraal wonen, die door Renda partner w/e adviseurs is ontwikkeld. Marlou Boerbooms en Groene Huisvesters maken hier een interactieve sessie van.
Het  programma en  aanmelding vind je hier

Warmtesprong naar aansluiting op warmtenet?

Met het vaststellen van de EnergieAgenda van minister Kamp en de ondertekening van de Green Deal aardgasvrij wonen door 30 gemeenten, staat de uitrol van warmtenetten hoog op de agenda. “Verwachting is dat warmtenetten in de toekomst circa 25% van de woningen van warmte zullen voorzien, ten opzichte van circa 4% op het moment”, vertelt Jos Karssemeijer van het ministerie van Economische Zaken tijdens de bijeenkomst Warmtesprong die Groene Huisvesters met Platfrom31 op 22 juni organiseerde. Het gaat om kostbare projecten met een lange tijdshorizon, met verschillende risico’s en waarvoor gedegen kennis onontbeerlijk is.

Randvoorwaarden, risico’s en businesscase
Jeroen Roos van Infinitus gaf uitleg over temperaturen, duurzaamheid en de kansen en risico’s. “Veel warmtenetten kennen een hoge temperatuur, terwijl bij lagere temperaturen minder warmteverlies optreedt en het mogelijk is om duurzame bronnen aan te sluiten”, vertelt Jeroen Roos.  Eline Kleiwegt van Rebel gaf de deelnemers inzicht in de businesscase van de verschillende actoren in het gebied en specifiek in de businesscase voor corporaties. Kleiwegt: “Om de kosten voor het warmtenet te kunnen vergelijken met de huidige oplossing, moet je in beeld brengen wat de huidige kosten zijn. Het gaat onder andere om kosten voor vervanging en onderhoud aan ketel, kosten voor het leidingwerk en meters, inkoopkosten gas en administratieve kosten. We merkten dat het voor de corporaties lastig was om deze informatie bijeen te brengen.”

Aardgasloze wijk
Jan Willem Schild van Groene Huisvester Woonbron, wethouder Stephan Brandligt en Ronald Dijkgraaf van de gemeente Delft, gaven uitleg over de ontwikkelingen in de wijk Voorhof Oost. De wijk vormt de inzet van de gemeente Delft voor de ‘Green deal aardgasloze wijken’. In de Voorhof liggen momenteel elf flats van verschillende eigenaren (vier corporaties, één belegger, vijf VvE’s) die zijn aangesloten op drie kleine warmtenetten die door Eneco verwarmt worden middels aardgas. Eind 2016 heeft Eneco aangegeven haar activiteiten te stoppen. Sindsdien zoeken de eigenaren naar een alternatief. Nadat iedereen voor een eigen – niet-duurzame –  oplossing leek te gaan, zocht Woonbron ondersteuning van de gemeente om te zoeken naar een gezamenlijk duurzaam alternatief. In dezelfde periode dienden zich twee kansen aan: een warmteaansluiting op de leiding door het midden en een aansluiting op de nog te ontwikkelen geothermieput van de TU Delft. Deze heeft een overcapaciteit die benut kan worden bij de verwarming van de Voorhof. Op termijn kan ook het achterliggende gebied aangesloten worden en wellicht een aantakking gemaakt met de leiding door het midden. De verschillende eigenaren in het gebied zijn inmiddels akkoord om gezamenlijke duurzame alternatieven te onderzoeken. In het experiment Warmtesprong van Platform31 rekenden de drie corporaties Vidomes, DUWO en Woonbron samen met de gemeente Delft de businesscase voor de corporaties uit om aan te sluiten op de geothermieput van de TU Delft.

In stappen naar CO2 neutraal

Op 20 september vindt de kick-off plaats van de Aedes ondersteuning voor corporaties die een plan maken om te komen tot CO2 neutrale wonen. De Woonagenda zet in op CO2 neutraal wonen in 2050. Deze ambitie lijkt ver weg maar is alleen haalbaar wanneer corporaties daar nu mee aan de slag gaan. De werksessie van Groene Huisvesters ‘In stappen naar CO2 neutraal’  vindt plaats bij Aedes tussen 13 en 16.30 uur. Aanmelden voor deze sessie kan hier.

Europese stimulering benutten

Op 17 mei nodigde Professor Vincent Gruis, deelnemers uit mee te doen aan een Europese subsidieaanvraag ‘CHARM’ ofwel Circular Housing Asset Renovation & Management. Nederland kent een bouwpraktijk waarin 90% van de bouwdelen gerecycled wordt. Zo wordt beton uit sloopprojecten verwerkt tot betongranulaat en benut in de wegenbouw. Dit noemen we down-cyclen, De waarde van het nieuwe product is lager in vergelijking tot de oorspronkelijke toepassing. De kunst is om de waarde bij hergebruik gelijk of hoger te maken. Door onderhoud stel je sloop uit, In het geval van sloop verdient het hergebruiken in de keten of bij voorkeur het up-cyclen de voorkeur. Zo worden gebruikte koffiezakken geup-cycled tot hippe kussens. Het project CHARM gaat in op circulaire bouwdelen, renovatieconcepten, circulair portfolio beleid en hergebruik binnen de regio. De deelnemers aan de werksessie ‘Europese stimulering benutten’ toonden interesse in deze Interreg NWE aanvraag die door de TU Delft wordt voorbereid. Ron Stevens, voorzitter van VAC puntwonen pitchte zijn Interreg 2 Seas project ‘Langer zelfstandig wonen van senioren’ waarbij energiebesparing een van de aspecten is. Hij zoekt corporaties in Zuid-West Nederland (Zeeland, Zuid Holland, Brabant en kuststrook Noord Holland) en die kunnen zich nog steeds melden.

Sebastien Garnier, lobbyist vanuit Aedes in Europa ging in op de ‘Stimulering vanuit Europa’. Nederlandse corporaties maken relatief weinig gebruik van de vele mogelijkheden. Een oorzaak is dat binnen Europa Nederlandse corporaties voorop lopen. Maar juist dat kan je goed verzilveren in Europa omdat deze voorbeelden andere landen kunnen inspireren een vergelijkbare aanpak te realiseren. Zo heeft de Stroomversnelling een Europese subsidie ontvangen om haar aanpak ‘Zero Transition’ in Frankrijk en Engeland te introduceren en zo te komen tot grotere bouwstromen. Niet alleen procesgeld maar ook investeringen in duurzaam vastgoed kunnen worden gehonoreerd. Sebastien adviseert om de gemeente of regio te activeren subsidies aan te vragen. Ron Stevens roept corporaties op hierover prestatieafspraken te maken. Het aansluiten op een aanvraag is voor een corporatie aantrekkelijk. Programma’s die  nationaal of met buurlanden worden opgezet, zijn minder ingewikkeld. Op de Aedes website vind je een dossier over Europa evenals op het Flow Euro Portal.

Lidwien Slothouwer-van Schipstal van RVO.nl, ging in op ‘Ondersteuning bij Europese stimulering’. Zij werkt aan de Agenda Stad door de city deal ‘Naar een digitale woonomgeving’ uit te voeren en meer in het algemeen city deals te koppelen met het Europese Urban innovative actions programma. Voor woningcorporaties is hier een rol weggelegd. Ook heeft ze ervaring met Interreg programma’s. Zij ziet het als een avontuur om in de Europese jungle de weg te vinden, want die leidt naar mooie plekjes. RVO.nl biedt ondersteuning. Op vele  EU programma’s zijn er mensen beschikbaar voor advies en het vinden van samenwerkingspartners. Ron Stevens deelt zijn ervaring met RVO.nl medewerkers die hem kundig en bereidwillig helpen. Corporaties willen naast experimenteerruimte dankzij EU subsidies ook financiering voor opschaling van de projecten. Het Nederlandse Investeringsagentschap kan daarbij helpen. Groene Huisvester Portaal benutte als eerste Nederlandse corporatie een financiering van 200 miljoen via de Europese investeringsbank. Zelfs onder de huidige lage rentestand leverde dit een aantrekkelijk voordeel op. De bijeenkomst werd besloten met een oproep om in Europa op reis te gaan en de stimulering te benutten voor de Nederlandse huurder.